Projekte

P R O J E K T
Konvertimi retrospektiv i skedarëve tradicionalë


Hyrje
Informatizimi i proceseve dhe shërbimeve bibliotekare në Bibliotekën Kombëtare shënoi një hap të madh përpara në përshtatjen e funksioneve të saj me kërkesat e përdoruesve në kushtet e reja të shoqërisë së informacionit. Por, duke qenë se në bazën elektronike të të dhënave filluan të hidhen, sipas përvojës në të gjithë botën, vetëm hyrjet e reja, u krijua një mospërputhje, sepse përdoruesit siguronin informacion bibliografik në formë elektronike vetëm për materialet që kishin hyrë në bibliotekë pas automatizimit të saj. Pra, në skedarin elektronik mungonte informacioni për gjithë atë trashëgimi me vlera të pallogaritshme që ruhet në koleksionet e bibliotekës sonë. Ky fakt, pra që informacioni elektronik për hyrjet e vjetra mungonte, ka qenë një shqetësim i përhershëm për drejtuesit dhe specialistët e Bibliotekës Kombëtare. Janë bërë konsulta për këtë problem, madje është ngritur edhe një grup pune, i cili, duke studiuar përvojën e huaj, por edhe duke mbajtur parasysh situatën konkrete të institucionit, ka hartuar udhëzimin përkatës. Mbështetur mbi këtë fazë përgatitore, u hartua projekti për konvertimin retrospektiv të skedarëve të Bibliotekës Kombëtare dhe ka filluar puna për implementimin e tij. Në këtë kuadër u siguruan mjetet financiare, stafi, pajisjet e teknologjisë së informacionit etj. të nevojshme për këtë proces kaq të rëndësishëm.

Qëllimi
Projekti synon që regjistrimet që do të krijohen si rezultat i konvertimit retrospektiv të mbeten në zotërim të publikut. Kjo është në përputhje me kërkesën dhe rekomandimet e Këshillit të Europës për
konvertimin retrospektiv të fondeve të bibliotekave.
Qëllimi i projektit është konvertimi elektronik i skedarëve tradicionalë, konkretisht i skedarit të librit shqip, në funksion të përmirësimit të informacionit dhe shërbimit ndaj përdoruesve si edhe të zgjerimit të bashkëpunimit ndërbibliotekar.

Përshkrimi
Konvertimi retrospektiv është procesi nëpërmjet të cilit të dhënat për çdo njësi të një biblioteke hyjnë në një sistem kompjuteri, i cili lejon akces në katalogun elektronik. Zakonisht konvertimi retrospektiv bëhet për të siguruar regjistrime full MARC të çdo njësie, të cilat janë një format standard
që lejon shkëmbim të dhënash mes adresash ose sistemesh të ndryshme. Dihet që Biblioteka Kombëtare ka fondet më të pasura dhe më me vlerë në vend, por një pjesë e kësaj pasurie të çmuar nuk është e arritshme në mënyrë elektronike nga përdoruesit dhe një rreth më i gjerë lexuesish
brenda dhe jashtë vendit. Projekti i konvertimit retrospektiv krijon mundësinë për të bërë të shfrytëzueshme në mënyrë elektronike, madje edhe përmes Internetit, një herë e përgjithmonë informacionin bibliografik për këtë pasuri të vlefshme të trashëgimisë kombëtare të shkruar.
Nisur edhe nga përvoja e bibliotekave të huaja ky projekt parashikon gjithashtu që, ndërsa realizohet konvertimi retrospektiv, koleksionet e bibliotekës të pajisen me barkode.
Katalogimi elektronik i fondeve më të vjetra dhe më të veçanta(antikuar, albanologji-ballkanologji etj.) përbën një sfidë të shumëfishtë: financiare, profesionale, teknologjike etj. Pikërisht përballimi i kësaj sfide përbën edhe objektivin e projektit të konvertimit retrospektiv të katalogëve të Bibliotekës sonë. Në Fondin e Arkivit të Librit Shqip gjenden mbi 51.000tituj nga skedarët tradicionalë të papasqyruar në katalogun elektronik të Bibliotekës Kombëtare. Si pasojë e ndryshimit të rregullave të përshkrimit
bibliografik dhe të tabelave të klasifikimit, hyrjet e librit shqip që nga viti 1989 (rreth 8.300 tituj) janë vendosur në skedarë të veçantë nga ata të hyrjeve nga fillimet e bibliotekës deri në atë vit (rreth 42.700). Pra, ky është “inventari” i materialeve bibliotekare që do t’u nënshtrohet proceseve të
konvertimit retrospektiv.
Ka disa mënyra konvertimi, por, duke pasur parasysh gjendjen e skedarëve të bibliotekës sonë, është zgjedhur ajo e hedhjes së skedave në ADLIB nëpërmjet radhimit në kompiuter, ndryshe nga mënyra të tjera si p. sh. ajo me skanim të skedave ekzistuese.
Bazë për konvertimin retrospektiv do të merret skedari alfabetikuniversal i librit shqip, sepse nga skedarët që disponohen ai është më i përshtatshmi, më i ploti dhe përmban edhe numrat e inventarit dhe numrat e vendit për çdo kopje.
Elementet e përshkrimit që gjenden në skedë do të organizohen nëzona sipas kërkesave të programit në nivelin maksimal të mundshëm. Të gjitha elementet që bëjnë pjesë në skedarin e termave të njësuar (autor, shtëpi botuese, seri, klasifikim, fjalë kyçe) do të njësohen duke u konsultuar
me skedarin e termave të njësuar që tashmë është krijuar në ADLIB, si edheme burime të tjera referuese. Përveç elementeve të përshkrimit bibliografik,regjistrimi do të plotësohet me të gjithaelementet e tjera të domosdoshme si numrat e vendit, numrat e inventarit.
Për realizimin me sukses të këtij projekti kërkohen njohuri të përshkrimit bibliografik dhe të klasifikimit. Për të siguruar efektivitet sa më të lartë, puna është organizuar në çifte, ku njëra punonjëse merret me përshkrimin bibliografik duke hedhur në ADLIB të dhënat e skedës, duke i organizuar elementet sipas zonave, ndërsa tjetra plotëson klasifikimin dhjetor e lëndor dhe kontrollon regjistrimin. Rezultati përfundimtar i këtij projekti do të jetë sigurimi për përdoruesit i informacionit bibliografik elektronik për krejt koleksionin e fondeve të Bibliotekës Kombëtare, duke mundësuar kështu një shërbim bibliotekar më të shpejtë dhe më efektiv.