Ngjarje

MESAZH NDARJEJE DHE FALENDERIMI

 


Të nderuar kolegë dhe bashkëpunëtorë të mi të Bibliotekës Kombëtare, anëtarë të Këshillit të saj Administrativ dhe të Këshillit të saj Shkencor,

Në zbatim të një politike tjetër kulturore, nga autoritetet nën të cilat Biblioteka Kombëtare zhvillon veprimtarinë më është njoftuar vendimi administrativ për përfundimin e detyrës sime si drejtues i Institucionit dhe për një drejtim të ri të tij. E kam mirëkuptuar këtë njoftim, siç na takon të gjithëve të kuptojmë si fillimet e detyrave, edhe përfundimet e tyre. Përgjatë viteve që kemi punuar së toku keni qenë në dijeni edhe të rasteve kur, për shkak të problematikave tejmase të rënduara lidhur me vullnetet politike ose administrative, kam qenë shtrënguar ta shpreh vetë vullnetin për ta përfunduar detyrën, sikurse ka ndodhur në vitin 2002 dhe mandej më 2005, çfarë nuk është rasti i tanishëm.

Duke ju kërkuar ndjesë që s’do të mundem t’ju takoj dhe t’ju shtrëngoj dorën të gjithëve një nga një në vendshërbimet ku ndodheni, këtë mesazh në faqen elektronike të Institucionit kuptojeni si pjesë të detyrës që, mbas kaq vitesh mundi shpenzuar bashkërisht për mbarëvajtjen e Bibliotekës sonë Kombëtare, të përkujtoj disa nga arritjet tona të përbashkëta më të qenësishme, jo në punët e rutinës, por në përballimin e sfidave me të cilat na ballafaquan zhvillimet e shkencës së bibliotekave në nivel europian e botëror njëherësh me vështirësitë e ditura të menaxhimit të kulturës kombëtare në nivel shqiptar. Janë arritje të cilat jo vetëm ia vlejnë të ruhen, por edhe - le të urojmë! - të pasurohen me ekipin e pritshëm drejtues dhe përkatësisht me tjetrën politikë kulturore.

Puna e përbashkët na puqi në një moment kthesash historike: kur, në vijim të reformave demokratizuese të shoqërisë shqiptare për lirinë e mendimit dhe të shprehjes, na binte të realizonim përfundimisht në Institucionin tonë lirinë e informacionit dhe të qasjes në informacion. Tanimë mund ta mbajmë të gjithë kryet lart që në Bibliotekën Kombëtare të Shqipërisë ky synor lirie është mbërritur plotësisht. Ai është realizuar jo vetëm në praktikë, por edhe duke u sanksionuar, prej vitit 2002, në një legjislacion të standardit bashkëkohor. Merita nuk ka qenë dhe as mund të ishte e një drejtuesi, por e specialistëve që kanë punuar dhe punojnë mes jush, si edhe e kolegëve të Këshillit të Europës, që sot i gjithë Sistemi Bibliotekar në Shqipëri është i pajisur me një legjislacion të tillë, kur ka vende që një legjislacion të përparuar për bibliotekat ende nuk e zotërojnë. Falë këtij legjislacioni jemi përkujdesur së toku që BKSh në funksionet dhe përgjegjësitë e veta t’u përmbahet me korrektësi dokumenteve të organizatave ndërkombëtare dhe europiane (IFLA, UNESCO etj.), të cilat janë të ngarkuara me menaxhimin e veprimtarisë së Rrjetit global të Bibliotekave ose të pasurive të trashëgimisë botërore, sikurse janë përcaktuar ato edhe në “Recommendation concerning the International Standardization of Library Statistics, II. Classification of libraries” (General Conference of the UNESCO, Paris, November 1970).

Në zbatim të reformës së reformave, asaj për lirinë e informacionit dhe të qasjes në informacion, punuam së bashku për procesin e sapofilluar të automatizimit, aq jetik për çdo bibliotekë bashkëkohore, dhe ia dolëm t’ua ofrojmë përdoruesve informacionin të lirë, si brenda edhe jashtë mureve të BKSh, nëpërmjet njërit prej sistemeve elektronike më zë europiane të automatizmit bibliotekar, AdLib, ndonëse prej vitesh jo i përditësuar siç do të duhej për shkak të mungesës së vijuar të mbështjetjes financiare. Njëherësh sprovuam dhe përballuam me sukses krijimin e sektorit të Teknologjive të Reja, që tani funksionon prej vitesh si zembreku i fshehtë i BKSh në të mirë një informacioni sa më të larmishëm publik. Me këtë organizim të ri u mundësua edhe nisma e Katalogimit Elektronik Retrospektiv, nëpërmjet krijimit të një sektori tjetër të ri, rezultatet e të cilit sot janë të prekshme nga përdoruesit.

Ishte vullneti ynë i përbashkët që, edhe me mjete të thjeshta e mbështetje krejt modeste financiare, të ndërmerrnim nismën tjetër: atë për fillimin e digjitimit të njësive nga Koleksionet e Vlerave të Rralla, me përparësi ruajtjen e tyre si pjesë e vyer e pasurisë kulturore kombëtare. Si rrjedhojë e asaj nisme sot përdoruesit elektronikë të BKSh, nga çdo kënd i botës, kanë për duarsh koleksionet e plota të gazetës “Përlindja e Shqipniës”, të koleksionit 12-vjeçar të revistës “Albania” të Konicës, të revistave “Dituria” të Lumo Skëndos dhe “Hylli i Dritës” të Fishtës, siç do të kenë nesër të emërmadhes “Përpjekja shqiptare” etj. Prej ngado tek janë përdoruesit e kanë tani mundësinë të përdorin botimet princepse të digjituara të Marin Barletit, pjesë nga koleksionet e inkunabulave dhe dorëshkrimeve shqipe e orientale, posaçërisht të plotë Koleksionin e Hartave të Vjetra të BKSh të shekujve XVI-XIII, si dhe kanë të siguruar vijimin me prodhimet e pritshme të Laboratorit tanimë të ri të digjitimit.

Me këto arritje juridike dhe teknologjike ia dolëm të kryejmë integrimin e plotë të BKSh në strukturat e lakmuara ndërkombëtare dhe mbarëkombëtare. Kur vija në drejtim të BKSh funksiononin prej një tradite të hershme anëtarësitë në IFLA, CENL dhe LIBER. Së bashku punuam dhe, nëpërmjet partneritetit me të drejta të plota në Bibliotekën Digjitale Europiane, e kemi bërë Shqipërinë pjesë të “Europeana”-s, portali i së cilës sot flet edhe shqip. Qemë ndër njëzet vendet e para të përfshira në marrëveshjen për Word Digital Library po falë përpjekjeve të përbashkëta. U bëmë partnerë edhe në “NALIS”, projekt i Katalogut Rajonal Online mbështetur nga fonde amerikane. Por integrimi më i ndjeshëm i Institucionit tonë mbetet partneriteti i jetësuar, nëpërmjet katër marrëveshjesh dypalëshe, me Bibliotekën Kombëtare dhe Universitare të Kosovës. Së toku me Bibliotekën simotër të Prishtinës konceptuam dhen themeluam “Portalin Albanologjik”, i cili pret ende për t’u pasuruar nga të dyja palët. Kemi kryer kështu detyrën e detyrave integruese të një institucioni kulturor e shkencor: në nivelet kombëtar, rajonal, europian dhe botëror.

Puna na puqi edhe në një tjetër kthesë kritike, që sot mund të ngjajë “e rëndomtë”: kur njëra ndër dy ndërtesat e Bibliotekës Kombëtare, ajo në të cilën ruheshin 200 vjet koleksione të huaja, ishte e dalë dore, jo vetëm e degraduar, por e humbur si pronësi publike. Punonim nën një administratë shtetërore që jo vetëm nuk ia kishte fuqinë të investonte për ndërtime institucionesh të reja kulturore, - siç as nuk ia ka, - por po humbte edhe ato pak prona publike që kishin mbetur. Mbas betejës juridike për ta rifituar ndërtesën e humbur, së bashku kemi punuar vite të tëra për rikonstruksionin e saj dhe për rivlerësimin e koleksioneve të atyshme. Edhe shëndetin ka rrezikuar një pjesë juaja duke punuar në të mes kushtesh përjashtimisht të vështira. Me riorganizimin e koleksioneve në ndërtesën e rikonstruktuar sprovuam për herë të parë në Bibliotekën tonë Kombëtare shërbimin me fonde të hapura duke organizuar Sallën Gjermane të Leximit në bashkëpunim me institutin “Goethe”, sallën enciklopedike “Lumo Skëndo”, me dy marrëveshjet e nënshkruara para pak javësh me Aleancën Franceze në Shqipëri dhe Ambasadën e Francës në Tiranë u vu në rrugë organizimi i Sallës Franceze të Leximit, si dhe është i gatshëm projekti për Sallën Britanike të Leximit në bashkëpunim me Këshillin Britanik në Shqipëri dhe me koleksionet prej tij tani të ofruara.

Në një periudhë kthesash dhe ndryshimesh të domosdoshme i përqendruam së toku dijet dhe energjitë drejt përditësimit të kualifikimit shkencor profesional si detyrë në nivel institucional, por edhe kombëtar. Kursin dyvjeçar të kualifikimit profesional e ngritëm në Shkollën Kombëtare Dyvjeçare të Bibliotekonomisë. Tani mund të pohoj që edhe për veten e quaj përfitim të veçantë profesional drejtimin e kësaj shkolle përgjatë këtyre viteve. Së bashku me ju, si dhe duke tërhequr bashkëpunimin e specialistëve të bibliotekonomisë në nivel kombëtar, përmbushëm edhe ambicien për të themeluar e mbajtur gjallë të parën revistë të shkencës së bibliotekave në Shqipëri, “Bibliothecae”. Si themelues dhe drejtues i saj, do ta kujtoj si një përvojë më shumë të punës me shtypin kulturor e shkencor. Iniciimi edhe në Shqipëri i Masterit të Nivelit të Dytë për shkencën e bibliotekave u bë gjithashtu njëra nga majat e ambicieve tona shumëvjeçare; edhe atë, më në fund, e organizuam në bashkëpunim me Universitetin tonë të Tiranës. Falë tij tanimë në Sistemin Kombëtar të Bibliotekave në Shqipëri kontribuojnë në një numër të mirë specialistët e kualifikuar në nivelin Master. Në nderin tonë të përbashkët kanë qenë edhe hapat e parë, jo të lehtë, për fillimin e praktikës së doktoraturave në shkencën e bioblitekave edhe në Shqipëri, praktikë prej së cilës tanimë në Institucionin tonë kontribuojnë dy specialistë të nivelit të lartë të doktoruar në këtë shkencë, kolegë tuaj, ndërsa rruga është e hapur për specialistë të brezit më të ri. Edhe angazhimin që më është dashur të pranoj edhe në kurset e Masterit të Nivelit të Dytë dhe të kualifikimeve doktorale e kam quajtur dhe do ta quaj vetëm përvojë pasuruese.

Ndër arritjet e rëndësishme profesionale nuk mund të mos numëroj vullnetin për themelimin, në partneritet me Bibliotekën Kombëtare dhe Universitare të Kosovës, të institucionit të vetëm dypalësh në kulturën shqiptare, si dhe unik në këtë fushë, Konferencën Kombëtare të Bibliotekonomisë Shqipëri-Kosovë. Mbas edicioneve të saj “Bibliotekat në botën e re demokratike”, “Perspektivat kombëtare në integrimet botërore”, “Bibliotekat dhe kujtesa kombëtare”, “Bibliotekat - ura mes dijes dhe publikut”, “Nga bibliografia te webografia e librit shqip”, “Koleksionet albanologjike në shërbim të historisë së Shqipërisë”, “Bibliotekat kombëtare - kujtesa kombëtare - koleksionet kombëtare”, ju këtë vit me siguri do ta vijoni përvojën duke organizuar edicionin VIII të kësaj Konference të përbashkët.

Konferencat shkencore profesionale, pranë Bibliotekës sonë, i shtrimë së bashku edhe në nivelin ndërkombëtar me seminaret “Zhvillimi i bibliotekave publike në një kontekst europiano-jugor”, “Bibliotekat në epokën e Informacionit dhe Teknologjive të Reja”, workshopin rajonal për problemet e ISBN-së, konferencën ndërkombëtare “Bibliotekat në epokën digjitale” etj.

Me një organizim të ri të veprimtarisë botuese të BKSh, në sajë të punës suaj shumëvjeçare, ne mundëm që, përpos shumë botimeve profesionale, t’i japim dijes shqiptare dy veprat e munguara themelore të informacionit bibliotekar albanologjik, ato pa të cilat një bibliotekë kombëtare nuk mund të ishte Bibliotekë Kombëtare: “Libri shqip 1555-1912” dhe “Bibliografi e Librit shqip 1913-1944”, tanimë të vlerësuara prej studiuesve të Shqipërisë dhe të Kosovës si “vepra monumentale” pasuri e çdo brezi.

Mendoj që kemi vepruar drejt kur veprimtaritë e shkencës së bibliotekave i ndërthurëm me ato të shkencës së albanologjisë, si pjesë e detyrave shkencore institucionale, duke hapur sallat e pakta të Bibliotekës sonë Kombëtare jo vetëm për “Ditarët” e Baronit Franz Bopsca, veprat albanologjike të Georg von Han-it, promovimin e veprës së Ermano Armaos etj., por edhe për ligjërata albanologësh të kohës sonë, si Bernd Fischer, Lucia Nadin, bizantologësh si Averil Cameron etj. Së bashku provuam mirëpritjen nga publiku, disa herë edhe në Prishtinë, të një vargu ekspozitash retrospektive, si “Arbëria në hartat e moçme të Vendikut”, “Alfabetet në Bibliotekë” në 100-vjetorin e Kongresit të Manastirit, “Skënderbeu në koleksionet e shekujve XV-XVIII”, “Autorët gjermanishshkrues për Shqipërinë”, “Biblioteka e Bushatllive në BKSh”, “Chic & War 1944” në 65-vjetorin e Çlirimit të Shqipërisë, “Na ishte një herë një bibliotekë” në përkujtim të z. Herbert dhe znj. Carnarvon, “155 vjet shtyp shqiptar”, “Në gjurmët e Nënë Terezës në Kalkutë”, “Fishta mes dy bibliotekave”, “Erdhën britanikët!” në ditën e Fitores në Europë, “Koha e Memorandumeve” në 100-vjetorin e shtetit shqiptar, “Shoqëritë ‘Drita’ dhe ‘Dituria’ në Bibliotekën Kombëtare”, “Ali pashë Tepelena tek autorët e huaj” etj. Kam bindjen që edhe për të ardhmen do të shërbejë si sfidë e dhëna statistikore historike që, në ekspozitën kushtuar Mesharit të Buzukut dhe sivëllezërve të tij, vetëm brenda datës jubilare 28 nëntor 2012 na u shënuan rreth 3000 vizitorë nga Shqipëria, Kosova, Mali i Zi dhe diaspora shqiptare.

Ne së bashku patëm vullnetin e bukur edhe për t’ua hapur dyert e Bibliotekës emrave të mëdhenj të kulturës së shkruar të kombit - sidomos për të shlyer një varg borxhesh historike - siç nuk ishin hapur ndonjëherë. E kujtoj me ndjenjë nderi faktin që, qysh muajin e parë të detyrës, kam filluar punë me organizimin e ekspozitës retrospektive “100 vjet nga shkrimtaria e Gjergj Fishtës”. Po ashtu me ju dhe me publikun aq dashamirës ua hapëm këto dyer Naimit dhe vëllezërve Frashëri, Konicës, Nënës Terezë në 100-vjetorin e saj dhe Shenjtorëve shqiptarë, Mustafa Greblleshit në 80-vjetor, Kutelit në 100-vjetor, së toku me Bibliotekën Kombëtare të Francës Kadaresë në 70-vjetor, mandej botuesit Ismail Mal’Osmani në 100-vjetor, Ibrahim Rugovës në 60-vjetor, Afrim Koçit në 40-vjetorin e përkthimtarisë, Vedat Kokonës në 100-vjetor, Petro Markos në 100-vjetor, Misto Treskës në 100-vjetor etj., po njësoj kam bindjen që nuk do ta harroni Sterjo Spassen në këtë 100-vjetor të tijin dhe, afërmendsh, që nuk do të harroni të më ftoni.

Në Analizën e BKSh të vitit 2013, të botuar edhe në format elektronik për publikun, rezulton që përgjatë vitit të kaluar ajo ka pasur një frekuentim fizik që kap shifrën 173.039 veta, me mesataren 900 veta në ditë, si dhe një frekuentim elektronik prej 85.042 vizitorësh, ndër të cilët 51.023 përdorues nga 103 vende të botës me total 250.588 qasje në rubrikat tona, të monitoruara këto elektronikisht. Ky raport, 250.588 frekuentues elektronikë ndaj 173.039 frekuentuesish fizikë, nuk mund të mos na tërheqë vëmendjen. Vetëm në “American Corner” të Bibliotekës Kombëtare, për shembull, rezulton një frekuentim ditor me mesataren 100, ndërsa në kalendarin e tij shënohen mesatarisht 2 veprimtari në ditë, me parapëlqim të moshave të vogla, përfshi veprimtari me kinders dhe e-books, pra të standardet më të fundit bashkëkohore të leximit. Nga statistika të tilla, me të cilat matet performanca reale e institucioneve në botën e qytetëruar nga çdo politikë kulturore, duhet të ndihemi të gjithë të shpërblyer.

Por lejomëni të përmend edhe diçka tjetër, atë diçka që nuk regjistrohet në asnjë statistikë, por që ka rëndësi jetike për punën e përbashkët në një shoqëri demokratike. Kemi punuar së toku në vite antagonizmash politikë shpesh të vrazhdë, madje përplasjesh politike nga ato që, vetëkuptohet, lakmojnë të përthyhen edhe nëpër institucionet kulturore e shkencore. Shprehem i lumtur që ia kemi dalë të gjithë t’u shmangemi përthyerjeve të tilla. Kemi punuar duke e ditur që, nga kolegu te kolegu, mund të kishin ide a simpati të ndryshme politike, edhe të përkundërta. Asnjëherë nuk e kemi lejuar njëri-tjetrin që ato të ndikojnë në mirëfunksionimin e institucionit që quhet Bibliotekë Kombëtare. Le të ketë çdo individ i lirë zgjedhjet e veta partiake! Pikërisht prandaj për përfshirje në mitingje partiake, në protesta politike, sikur edhe në koncerte festive ngjyrash të ndryshme, personelin e Bibliotekës sonë Kombëtare nuk ka mundur ta qortojë askush.

Të shumtën e arritjeve tona të përbashkëta, që u lejova të përkujtoj në këtë prag ndarjeje në këtë postim, na i kanë vlerësuar dashamirët e Bibliotekës Kombëtare. Ato nuk na i mohojnë dot as dashakëqijtë e saj, që së bashku i kemi shpërfillur. Edhe për këto vlerësime më takon që t’ju falenderoj të gjithëve, pa përjashtim. Prej vitit 2002 të gjithëve së toku, përfshirë edhe specialistët që nuk punojnë më mes nesh, na takon krenaria që Biblioteka jonë Kombëtare mban si asnjë institucion tjetër urdhrin më të lartë në Republikën e Shqipërisë, “Nderi i Kombit”. As çmimi ndërkombëtar “Best Practice” për administrim-menaxhimin e Institucionit, që kam mbajtur në tryezën time si drejtues, nuk do të ishte arritur pa bashkëpunimin tuaj. Ndërkaq mes shumë vlerësimesh të tjera më pëlqen të veçoj “Certifikatën e Mirënjohjes” nga Biblioteka Kombëtare e Kosovës, njëri nga nderet më të spikatura në emrin tim si drejtues, të cilin gjithashtu e ndaj me ju dhe me përkujdesjen tuaj për të bashkëpunuar me specialistët e bibliotekave të Kosovës nëpërmjet një kolegjialiteti përnjëmend vëllazëror.

Nuk kemi bërë së bashku ndonjë “mrekulli”. As ndonjë “revolucion”. Kemi kryer një varg detyrash nismëtare, për të cilat kemi qenë të bindur që duheshin filluar dhe mundësisht përfunduar, madje duke u dalë sfidave përpara. Nuk kemi pranuar që një Bibliotekë Kombëtare si jona të funksiononte vetëm “fut libër – qit libër” dhe anasjelltas. A mund të kishim bërë më shumë? A mund t’i kishim bërë punët më mirë? Afërmendsh pyetje të tilla mbeten ngasje njerëzore në punën e çdokujt. Por edhe mund të kishim zgjedhur të mos i kishim ndërmarrë nisma të tilla, të kishin kryer vetëm punët e rutinës dhe të kishim vijuar të ishin administrativisht korrektë me “detyrat” dhe përkatësisht “pagat”. Zgjodhëm të përballemi me sfidat dhe të mos heqim dorë derisa t’i realizojmë misionet.

Le të parashikojmë së bashku që ekipi i ri drejtues i BKSh do ta ketë mbështetjen më të fuqishme nga politika tjetër kulturore. Prej saj qysh tani, siç duhet ta dini, i është ofruar Institucionit shtesa buxhetore për Teknologjitë e Reja dhe digjitimin. Nesër politika tjetër kulturore mund të mundësojë edhe ndonjë lirim të hapësirave aq fort të lakmuara e të kërkuara për të amortizuar krizën – “gangrenën” siç e kemi emërtuar – e mjediseve dhe depozitave rezervë. E kam fjalën për ato hapësira për të cilat jemi përpjekur aq shumë jo vetëm së toku, por edhe me përkrahjen e opinionit intelektual dhe mbështetjen dashamirëse të mediave. Do të ndiej gëzim nëse të mirat e premtuara nga tjetra politikë kulturore do të shkojnë për fuqizimin dhe modernizimin e mëtejmë të Bibliotekës sonë, posaçërisht në këtë epokë ballafaqimesh fort të vështira për institucionet e kulturës gjithkund në botën demokratike. Këtë dëshirë e formuloj me zemër duke qenë që, përpara se të kem shërbyer si drejtor i Bibliotekës Kombëtare, jam shërbyer si përdorues besnik i saj qysh prej viteve të çunakërisë dhe padyshim që njëri ndër përdoruesit e tillë do të mbetem edhe mbaskëtaj.

Ju keni parë se si ministra vijnë dhe ikin. Vijnë për të ikur edhe kyeministra. Doemos vijnë dhe ndërrohen edhe drejtues. Ai që mbetet është Institucioni, në këtë rast Biblioteka jonë Kombëtare, institucioni jo vetëm më i hershëm i kulturës shqiptare tanimë 94-vjeçar, por edhe më i stabilizuari i saj. Institucioni që, pa u vetëkënaqur kurrë, e ka për detyrë që në kulturën shqiptare të mos jetë asnjëherë i dyti. Nuk mund të mos pohoj në përfundim të kësaj detyre që, mbas detyrave në organet kulturore dhe në administratën universitare, veprimtarisë studimore, mësimdhënies në auditore etj., për mua vitet e përkushtuara drejtimit të një institucioni si Biblioteka Kombëtare do të mbesin ndër përvojat më pasuruese profesionalisht. Teksa e përmbyll këtë detyrë për të vijuar punën në fushën e kulturës sonë, - punë që, si tanimë prej 40 vjetësh, nuk ka vullnet politik a administrativ që të ma kushtëzojë, - më lejoni t’ju siguroj që ndahem prej jush me respekt të sinqertë dhe me kujtimet më të mira.

Aurel Plasari