Ngjarje

Aktivitete në BKSH në kuadër të 200-vjetorit të De Radës


Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë, në bashkëpunim me Departamentin e Letërsisë së Fakultetit të Histori-Filologjisë (UT) dhe Bibliotekën Kombëtare të Kosovës ndërmorën me sukses aktivitetet përmbyllëse të kremtimeve të 200-vjetorit të De Radës më datë 16 dhjetor në mjediset e BKSH.

Aktivitetet nisën me përurimin e ekspozitës deradiane “Kalthëruar te dit’ e re…”.

Kjo ekspozitë, sqaroi për publikun e shumtë drejtoresha Prof. Dr. Persida Asllani, i kushtohet krijimtarisë së De Radës dhe gjurmës së pashlyeshme kulturore që ajo la në botën kulturore mbarëshqiptare. Jo vetëm botimi i veprës së tij proliferike, por edhe ribotimet e ripunimet e shumta të kryera nga vetë autori e ato që do të vijnë më pas përbëjnë sot një bibliotekë më vete, e cila shfaqet edhe më e pasur e aktive kur asaj i bashkëngjitet kontributi i vetë De Radës për shtypin arbëresh dhe botën kulturore shqiptare. Autor i domosdoshëm në librat shkollorë të çdo epoke, në faqet kritike e përkujtuese të shtypit shqiptar, por edhe sfidë e pasion i fuqishëm interpretimi për shumë studiues e kritikë të letrave shqipe, figura e Jeronim De Radës ripërkufizohet në këtë 200-vjetor të lindjes si themeluesi par excellence i letërsisë shqipe si e tillë.

Në përurimin e kësaj ekspozite, në prani edhe të Ministres së Kulturës znj. Mirela Kumbaro, u dhuruan 50 kopje për BKSH-në të botimit të veprës së plotë të De Radës në shqip, në gjashtë vëllime, botim i ndërmarrë nga Ministria e Kulturës e Shqipërsië. Dekani i Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë, Prof. Dr. Shezai Rrokaj, duke përshëndetur këtë bashkëpunim të ngushtë e të suksesshëm mes disa institucionesh publike, e vlerësoi si domosdoshmëri këtë botim si gjuhëtar dhe studiues, tepër i ndjeshëm ndaj tekstit origjinal dhe veprës. Ndërsa studentët e Klubit të dramës së Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë së Universitetit të Tiranës interpretuan në arbërisht një kolazh nga dialogët e dramatizuara të “Këngëve të Milosaos”. Kolazhi qëndroi edhe si kolonë zanore e pjesshme e ekspozitës, së bashku me elemente muzikore të këngëve dhe valleve arbëreshe.

Po në mjedisin elegant të ekspozitës deradiane vijoi prezantimi i botimit anastatik antologjik “Jeronim de Rada dhe shtypi shqiptar 1887- 1944”

Ky botim anastatik shenjon një homazh që dy bibliotekat kombëtare të Shqipërisë dhe të Kosovës ndërmarrin në kremtimet e 200-vjetorit të De Radës. Ai është menduar si një antologji e përzgjedhur e shkrimeve dhe komenteve më të bukura kritike të botuara në shtypin kulturor shqiptar, duke sjellë kështu në vëmendjen e publikut jo vetëm kontributet e kritikës përmes emrave më të spikatur të saj, por edhe ndjeshmërinë e veçantë që gëzonte vepra dhe emri i De Radës në botën kulturore shqiptare deri në vitin 1944. Në mënyrë simbolike drejtori i BKK, z. Zyberaj i dhuroi Ministres një nga kopjet e para të këtij botimi dhe, mbasi përshëndeti bashkëpunimin dhe aktivitetet e vitit “De Rada” recitoi një poezi të Ali Podrimes kushtuar De Radës.

Aktiviteti vijoi me prezantimin e bibliografisë: “Jeronim de Rada në tekstet shkollore shqiptare 1912-2014”.

Për herë të parë një bashkëpunim mes Bibliotekës Kombëtare dhe Fakultetit të Histori-Filologjisë, kryesisht Shkollës Doktorale në departamentin e Letërsisë kurorëzohet jo vetëm me një studim të thelluar mbi De Radën dhe veprën e tij në tekstet shkollore, qofshin botime apo ribotime të periudhave të ndryshme të pas 1912-ës, por edhe me një bibliografi, e cila do të shërbejë si burim informacioni dhe vijim i hulumtimeve të mëtejshme mbi De Radën. Shefja e Departamentit të letërsisë, prof. Dhurata Shehri, theksoi se “De Rada si një nga figurat e spikatura në letërsinë shqipe ka zënë një vend të veçantë në tekstet shkollore të arsimit të mesëm, por mënyra se si na rezulton konceptimi i mësimdhënies së tij është problematike dhe deformuese e aspak estetikisht formuese. Nëpërmjet kësaj bibliografie arrihet identifikim i pranisë së De Radës në tekstet shkollore të periudhës 1912-2014. Kjo bibliografi mbështetet edhe nga një botim digjital në WebSite e BKSH-së.

Për herë të parë u promovuan edhe botime të ndryshme të digjituara të cilat së shpejti do të jenë aktive në faqen e BKSH-së. Të tilla janë botimi anastatik jubilar “Jeronim de Rada dhe shtypi shqiptar 1887- 1944” dhe bibliografia e lartpërmendur “Jeronim de Rada në tekstet shkollore shqiptare 1912-2014”; si edhe dy librat themeltarë të kritikës deradiane, siç janë vepra e M. Marchiano dhe V. Gualtieri. Tashmë studiuesit dhe studentët mund t’i përdorin ato lehtësisht, falë teknologjive të reja dhe shërbimit digjital të BKSH-së.

Aktiviteti u përmbyll me Konferencën shkencore: Rikthim tek poezia e De Radës

Konferenca e Shkollës Doktorale të Studimeve Letrare, shtroi pyetje mbi potencialin dialogjik dhe interpretues të autorit më të përfolur dhe më pak të lexuar të letërsisë shqipe në shkollë, Jeronim De Radës duke nisur nga tekstet e letërsisë në shkollë në 100 vitet e fundit. Nëse në diakroni, dialogu me tekstin e De Radës ka kaluar nga njohja tek interpretimi, nga interpretimi tek deformimi, nga deformimi tek klishetizimi, nga klishetizimi tek mosnjohja, studimet e paraqitura në konferencën “Rikthim te poezia e De Radës” zbulojnë gjurmët e kësaj rruge nëpër historinë e teksteve shkollore të letërsisë, për të mos e gabuar më, sërish – komentoi në fjalën e hapjes znj. Dhurata Shehri.

Konferenca, në të cilën morën pjesë edhe studiues, kritikë, botues dhe specialistë të arsimit, kërkoi të luajë rolin e një Forumi në të cilin u trajtuan për herë të parë në një shkallë të gjerë problematika dhe sfidat e rikthimit te vepra e De Radës, dhe përmes saj, duke hulumtuar modele dhe koncepte të reja, te trajtimi i letrarësisë së letërsisë shqipe në arsimin shqiptar.