Ngjarje

Stefan Zweig në Shqipëri : një mik europian
31 tetor 2015


Në Bibliotekën Kombëtare, në kuadër të Festivalit Ndërkombëtar të Letërsisë në Tiranë, më datën 31 tetor u zhvillua aktiviteti kulturor “Stefan Zweig në Shqipëri : një mik europian”, kushtuar veprës së Stefan Zweig dhe rolit të saj në letërsinë e huaj të botuar dhe lexuar në Shqipëri. Ky aktivitet vjen si një bashkëpunim i ngushtë me Institutin për Demokraci, Media dhe Kulturë, Ministrinë e Kulturës dhe Ambasadën Austriake në Tiranë, si dhe me pjesëmarrjen e veçantë të drejtorit të Qendrës “Stefan Zweig” në Salzburg, dr. Klemens Renoldner. Moderatori këtij aktivitetit, shkrimtari dhe përkthyesi Virgjil Muçi, do ta cilësonte shkrimtarin austriak Zweig si “një autor fatlum të letrave shqipe”. Sipas Muçit “jetëgjatësia dhe miqësia e Stefan Zweig në letrat shqipe është e hershme dhe shumë e gjatë. Ai vjen si një dukuri Sui-generis ”. Në ligjëratën e tij, dr. Klemens Renoldner, do të shprehej si “shumë i impresionuar nga numri i madh i botimeve të Zweig në gjuhën shqipe”, për të Zweig është “një nga autorët e rrallë austriak me një vizion të veçantë mbi Europën”. Dr. Renoldner nuk do të linte pa përmendur edhe miqësinë dhe njohjen e ngushtë të shkrimtarit me aktorin e mirënjohur me origjinë shqiptare Aleksandër Moisi, të cilin Zweig do ta konsideronte “si pjesë e kopshtit të tij krijues”. Përkthyesja e mirënjohur znj. Donika Omari, pjesë e panelit, do të ndalej “në rëndësinë dhe veçantinë e veprës së Zweig dhe takimet e saj të para me shkrimtarin austriak, dhe përkthimet e tij në gjuhën shqipe”.

Pjesë e aktivitetit, me një rëndësi të veçantë, ishte ekspozita me botimet e Stefan Zweig në gjuhën shqipe, në gjuhën gjermane por edhe ruse, pjesë e fondit të BKSH. MA. Brunilda Tahiri, bibliografe dhe kuratore e ekspozitës, prezantoi një historik të botimeve dhe ribotimeve të Zweig në gjuhën shqipe, duke shpjeguar në mënyrë më të hollësishme materialet, të cilat paraqiten për herë të parë për lexuesit dhe dashamirët. Duke nisur nga sprovat e para të përkthimit të novelave të tij nga Vedat Kokona dhe Haxhi Dauti, botuar fillimisht në vitin 1939 në shtypin kohës, si “Bashkimi i kombit”, “Drita” dhe “Gazeta Korça”, më pas në botimin e parë të plotë më 1958 përmes përkthimit të Enver Ficos, “24 orë nga jeta e një gruaje” e deri në atë më të fundit, në vitin 2014, “Montenji dhe 3 legjenda” që mban firmën e përkthyesit Afrim Koçi. Ky rrugëtim i gjatë do të dëshmojë edhe një herë miqësinë e hershme dhe të ngushtë me shkrimtarin austriak. Zweig konsiderohet edhe si një nga shkrimtarët më të lexuar dhe botuar në Shqipëri, ku shumë domethënës është fakti që, pas vitit 1994 Stefan Zweig do të botohet çdo vit. Kjo ekspozitë ndalet në pikat kyçe dhe më të rëndësishme të krijimtarisë së Zweig; veprat letrare, esetë, biografitë historike me nota biografike, letërkëmbimet, etj..

Aktiviteti u konceptua në formën e një bashkëbisedimi me përkthyesit e Stefan Zweig në gjuhën shqipe, ku nuk munguan edhe lexime nga vepra e tij në gjuhën gjermane e shqipe. Gjatë këtij ‘bashkëbisedimi’ u prekën tema të rëndësishme ku kryefjalë e saj ishte europianizmi i Zweig­ut. Janë jo të paktë ata studiues që mendojnë se vepra më e njohur e Zweig­ut dhe, ndoshta, më e rëndësishme është jetëshkrimi i tij, shkruar në mërgim më 1941 – pak para se të vriste veten – dhe botuar vetëm më 1944; kanë një koincidencë domethënëse të dyja këto data – fillimin dhe fundin e konfliktit të Dytë të Përbotshëm. Vepra në fjalë titullohet “Bota e djeshme” dhe si për të theksuar jo vetëm vetëdijen, por edhe brengën e shkrimtarit dhe qytetarit të mërguar, mbart nëntitullin “Kujtime të një evropiani”. Në këtë afresk mbresëlënës të ekzistencës së një kozmopoliti par excellence, Zweig­u na rrëfehet për Zweigun: njeriun, shkrimtarin, europianistin e thekur, hebreun fatzi, luftëtarin e paepur për të drejtat e njeriut dhe humanistin e pacifistin e pashoq. Kundruar nga ky kënd, libri është përnjëmend një dëshmi e çmuar për këdo që dëshiron ta kundrojë më nga afër personalitetin e Stefan Zweigut, por edhe atë të një qytetërimi, atij europian, i cili, siç shprehet shkrimtari, ka nevojë të çintoksikohet moralisht. Kur hedhim një sy e shohim Europën e sotme, ku politika fle në një shtrat me burokracinë, fryt i së cilës janë disa krijesa hermafrodite pa shpirt e pa identitet kulturor, e kupton se idetë e Zweig­ut përftojnë një vlerë të veçantë edhe sot, madje shpesh shërbejnë si kontrapunkt për të kuptuar atë çka nuk shkon në shtëpinë e përbashkët të quajtur Europe.