Ngjarje

Konferenca “Letërsia shqipe dhe dialekti” në Bibliotekën Kombëtare
20 nëntor 2015


Në Bibliotekën Kombëtare të Shqipërisë, në bashkëpunim me Fakultetin e Historisë dhe e Filologjisë, Departamenti i Letërsisë, gjatë ditës së Premte më dt. 20 nëntor, u zhvillua Konferenca Shkencore Ndërkombëtare “Letërsia shqipe dhe dialekti", duke iu rikthyer edhe një herë shqyrtimeve mbi gjuhën standarde shqipe dhe dialektet e saj në letërsinë shqipe. Në këtë konferencë morën pjesë akademikë, studiues dhe gjuhëtarë nga Shqipëria, Kosova dhe Italia, si akademikët Rexhep Ismaili, Sabri Hamiti, Kolec Topalli, dhe studiues të letërsisë e gjuhësisë të njohur si prof. Kujtim Shala, prof. Ymer Çiraku, prof. Bashkim Kuçuku, prof.as. Nysret Krasniqi, etj..

Në fjalën e saj të hapjes Prof. Persida Asllani, Drejtore e Bibliotekës Kombëtare, duke falenderuar të ftuarit dhe pjesëmarrësit, theksoi se “akademikët dhe studiuesit nga Kosova vijnë në këtë konferencë në mënyrë të natyrshme dhe janë pjesë thelbësore e kësaj konference, në një temë të tillë, si letërsia shqipe dhe dialektet”. Duke prezantuar edhe ekspozitën tematike si pjesë e qenësishme e kësaj konference, prof. Asllani u shpreh se: “ndonëse shumë e përmbledhur ekspozita me arkivat e Bibliotekës Kombëtare propozon një nga perspektivat e shumta të trajtimit të dukurisë së dialektit në letërsinë shqipe, të cilën e sollëm si një ‘joshje’ për lexim dhe perspektivë të re. Ekspozita nis, jo vetëm me kontributin e Konicës, me arsyetimet e tij prej një filologu dhe gjuhëtari modern, por edhe me utopinë e tij provokuese rreth mënyrës se si duhet të ishte shkruar letërsia shqipe. Ajo vijon me një nga tiparet e debatit mbi gjuhën e njehsuar ndër shqiptarë, përsiatjet por edhe studimet e mirëfillta që janë propozuar nga shumë shkrimtarë të saj”.

Ndërkohë, gjatë konferencës prof. Dhurata Shehri, shefe e Departamentit të Letërsisë, njëkohësisht edhe promotore e bashkorganizatore e këtij aktiviteti, duke folur për ”prerjet e shumta të letërsisë shqipe me dialektet e saj, e cila ndër vite ka kaluar nëpër prerje të ndryshme, duke u prekur e trajtuar në debate e diskutime të shumta në konferencat e vazhdueshme shkencore të organizuara nga Departamenti i Letërsisë” përmendi një lidhje kuptimplotë të datës së zhvillimit të kësaj konference: "jo më kot është përzgjedhur kjo ditë e sotme, pikërisht për të diskutuar mbi letërsinë shqipe e dialektet, pasi kjo datë përkon edhe me 43-vjetorin e Kongresit të Drejtshkrimit dhe vendosjes së standardit të gjuhës letrare shqipe". Përmes kumtesave dhe diskutimeve u prekën aspekte specifike të historisë së letërsisë shqipe, të dialekteve të shkruara përmes letërsisë, specifikat e periudhave të ndryshme të kësaj letërsie, veçantitë e dy dialekteve në marrëdhënie me letërsinë shqipe por edhe me gjinitë letrare, si dhe veçantitë e letërsisë shqipe të shkruar ndër shqiptarë pas vendosjes së standardit. Në kontekstin e rikthimit të një debati shkencor, dhe jo vetëm, mbi “paprekshmërinë” e standardit, kjo konferencë shkencore ofron kënde të reja prej nga mund të kqyren rezultatet dhe pasojat e standardizimit gjuhësor në letërsinë shqipe.

Konferenca “Letërsia shqipe dhe dialekti” shtroi edhe një herë për diskutim një prerje tjetër të rrugëtimit të Historisë së letërsisë shqipe që nga fillimet deri më sot. Prerja me bazë dialektin nuk është e re në studimet shqiptare mbi letërsinë, sidomos në një letërsi si e jona, që dialektin e ka qendror për një periudhë shumë të gjatë (1555-1972). Duke përfshirë etapat të ndryshme në të cilën ka rrugëtuar letërsia shqipe, e duke krahasuar zhvillimet e rrjedhat e saj si në Shqipëri ashtu edhe në Kosovë. Ndër arsyetimet dhe debatet mbi shkrimin e letërsisë shqipe në raport me dialektet e saj bien në sy edhe ato të Konicës, Fishtës, Mjedës, Rizës, Çabejit, Resulit, Shuteriqit, Pipës, Camajt, Qoses, Ismailit, Hamitit, Lloshit, etj.. Mënyra sesi dialektet kanë bashkëjetuar në letërsinë kombëtare, sesi ato janë diferencuar në nivel të idiolektit të letërsisë, sesi kanë rrezatuar fillimisht në krijimin e “ishujve letrarë dialektorë” e më pas sesi fatet e tyre janë marrë në dorë nga politikat gjuhësore shtetërore, na lejojnë sot të ndërmarrim shqyrtime të larmishme, nga ato sasioret deri tek tiparet e shkrimit autorial.