Ngjarje

Forum në Bibliotekën Kombëtare - In memoriam Umberto Eco 3 mars 2016
Tiranë, 3 mars 2016


Biblioteka Kombëtare, në bashkëpunim me Departamentin e Letërsisë (Universiteti i Tiranës), zhvilloi ditën e enjte, datë 3 mars 2016, takimin “Të thuash shqip thuajse të njëjtën gjë”, kushtuar semiologut e filozofit italian Umberto Eco dhe gjurmës së fuqishme të veprës së tij letrare, teorike dhe intelektuale në kulturën shqiptare. I organizuar në formën e një forumi, nën drejtimin e Prof. Persida Asllanit, drejtore e BKSH dhe Prof. Dhurata Shehrit, përgjegjëse e Departamentit të Letërsisë, si dhe me pjesëmarrjen e përkthyesve Diana Kastrati, Ledia Dushi, Fitore Beci, Eldon Gjikaj dhe dëshmisë personale të Adriana Frisenës, drejtore e Institutit Italian të Kulturës, ky takim e solli Ekon në shumësinë e përmasave që karakterizuan figurën e tij. Gjatë fjalës së saj drejtoresha e BKSH-së, Persida Asllani ndau me të pranishmit dhe mediat edhe një informacion të ri, duke u shprehur se “gjurma e parë e botuar Umberto Ekos në shqip vjen në vitin 1991 në një nga botimeve më të rëndësishme të Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë, në “Buletinin e Bibliotekave”, përmes përkthimit të drejtoreshës së asaj periudhe të BKSH-së, znj. Valdete Sala”. Shkrimi i përkthyer, i shkruar në trajtën e një skice e i titulluar “Mendime për bibliotekat” sjell në shqip për herë të parë utopinë dhe distopinë e Ekos për Bibliotekën, vendin dhe Institucionin që ai do ta kishte “të shenjtë” deri ditën që u nda nga jeta.

Po kaq interesant dhe i rëndësishëm u cilësuar edhe komunikimi i vendosur midis përkthyeses Donika Omari me shkrimtarin, përmes një letërkëmbimi pothuajse në të njëjtën kohë me përkthimin e vitit 1991, dëshmi e një komunikimi të hershëm të shkrimtarit me botën shqiptare. Përkthyesja Ledia Dushi, duke rikujtuar përvojën e saj gjatë përkthimit të dy romaneve “Varrezat e Pragës” dhe “Numri zero” e vlerësoi autorin e tyre si “thjeshtësisht të vështirë”. Ndërkohë, znj. Adriana Frisena, drejtore e Institutit Italian të Kulturës, duke kujtuar përvojën e saj jetësore me shkrimtarin, e cilësoi Ekon si “një autoritet kulturor të pashmangshëm”: “Ai kishte një dhunti të madhe. Kthente konceptet filozofike në gjëra të prekshme të jetës së përditshme. Ai na mësoi të mendojmë në një tjetër mënyrë, në të gjitha aspektet e jetës. Umberto Eko na hapi botë të reja”.

Ndërsa kontributi thellësisht emancipues i Ekos në studimet tekstologjke dhe semiotike u trajtua gjatë pjesës së dytë të forumit, duke vënë theksin edhe te cilësia e rrallë e Ekos-filozof sa të Tomas Akuinit aq edhe të së përditshmes. Prof. Dhurata Shehri, përgjegjëse e Departamentit të Letërsisë (UT), duke trajtuar ndikimin e jashtëzakonshëm të koncepteve dhe veprave të tij në fushën e semiotikës, kritikës dhe studimeve letrare shqiptare, nënvizoi se “Umberto Eco ka arritur të sjellë një frymët jetër në studimet letrare shqiptare, kjo falë edhe përkthyesve të tij”. Përmes një bashkëbisedimi të veçantë edhe përkthyesit Diana Kastrati, Elidon Gjika dhe Fitore Becit, ndanë me të pranishmit, atë komunikim magjik që vendos përkthyesi me shkrimtarin përmes veprës së tij.

Si një pjesë e rëndësishme e këtij aktiviteti ishte edhe ekspozita e çelur në mjediset e BKSH-së me botime të Umberto Ekos në gjuhën shqipe, e cila ndërton retrospektivën e gjurmëve të para të përkthimeve të shkrimtarit në faqet e periodikëve shqiptarë e deri te veprat dhe romanet më të fundit. Për lexuesit shqiptarë Umberto Eko erdhi në gjuhën shqipe falë përkthimeve të Donika Omarit, Shpëtim Çuçkës, Kristina Jorgaqit, Vehbi Miftarit, Diana Kastratit, Ledia Dushit, Genci Lafes etj. me: “Emri i trëndafilit” (1996); “Struktura e papranishme: kërkim semiotik dhe metoda strukturale” (1996); “Si bëhet një punim diplome” (1997); “Si shkruaj” (2003); “Mjegullat e Valuas” (2005); “Të thuash të njëjtën gjë : përvoja përkthimi” (2006); “Për letërsinë” (2007); “Në kërkim të gjuhës së përkryer në kulturën evropiane” (2008); “Gjashtë shëtitje në pyjet e tregimtarisë” (2007); “Historia e bukurisë” (2011); “Varreza e Pragës” (2011); si dhe krijimi i tij i fundit “Numri zero” (2015).