Ngjarje

Promovohet monografia “Janko Hunyadi - mbrojtës i Krishterimit” e Camil Mureşanu

 

Botuar nga shtëpia botuese “55” monografia “Janko Hunyadi - mbrojtës i Krishterimit” e akademikut bashkëkohor Camil Mureşanu është një ndër botimet e para të kolanës Intelligenda, ideuar dhe drejtuar nga Dr. Aurel Plasari. Përurimi i saj u organizua në mjediset e Bibliotekës Kombëtare më 23 korrik 2008. Morën pjesë autoritete të Akademisë së Shkencave, studiues, botues etj.

Fjalën e hapjes e mbajti z. Aurel Plasari, drejtor i Bibliotekës Kombëtare.

Pasi përshëndeti organizatorët e veprimtarisë dhe pjesëmarrësit z. George Miku, i Ngarkuar me Punë i Rumanisë në Tiranë, falenderoi për përkthimin dhe botimin në gjuhën shqipe të këtij libri.

Pastaj studiues të ndryshëm folën për vlerat e monografisë dhe kontributin e saj në përshkrimin e personalitetit të Hunyadit dhe të epokës në të cilën ai jetoi dhe luftoi. Historiani Kasem Biçoku, drejtor i Muzeut Historik Kombëtar, theksoi veçanërisht kontributin e historiografisë rumune në ndriçimin e aspekteve të ndryshme të historisë së vendit tonë duke përmendur emra të tillë si Jorga, Pall, Marinescu etj. Monografia e akademikut Mureşanu, nënvizoi Biçoku, plotëson nevojat e historiografisë sonë sidomos përs sa u përket marrëdhënieve të Hunyadit me Skënderbeun.

Botuesi Fahri Balliu kujtoi se libra si ky i kapërcejnë caqet e aspektit të biznesit në botime dhe synojnë të sjellin me çdo kusht vlera deri më tani të panjohura për studiuesit dhe lexuesit tanë.

Historiani Koli Xoxe ngriti lart figurën e Hunyadit si mbrojtës i Europës duke përmendur betejat e tij si edhe betejat e shqiptarëve nën Skënderbeun, të cilat e shpëtuan kontinentin tonë nga pushtimi osman.

Në pamundësi të marrjes pjesë në këtë promovim të akademikut Camil Mureşanu, të pranishmit i përshëndeti i biri, Mureşanu Jr., i cili paraqiti një profil të figurës së autorit të monografisë, duke u ndalur sidomos në vlerat e saj.

Z. Plasari i dhuroi mikut nga Rumania një fotokopje të një poeme të De Radës për Hunyadin botuar në italisht në vitin 1906.

Ngjallën interes edhe vitrinat në të cilat ishin ekspozuar disa nga botimet antikuare të jetëshkruesve të hershëm të Hunyadit dhe Skënderbeut, si: Barleti, Frangu, Bardhi etj.

 

Fjala e Dr. Aurel Plasarit

Libri që promovojmë sot u kushtohet jetës dhe luftës së një heroi i cili ne, shqiptarët, na kthen në atë që tanimë quhet “Moti i Madh”: në epokën e qëndresës dhe të luftërave antiosmane të shqiptarëve të udhëhequr nga Gjergj Kastrioti - Skënderbeu. Prandaj për ne, pikësëpari, Janko Hunyadi – i quajtur në burimet latine Johannes Huniadi, në ato greko-bizantine Joan Honiates, në ato hungareze Janosh Hunyadi, në ato rumune Jancu de Hunedoara, në kronikat turke “i mallkuari Janko” etj. – është heroi të cilit ia përshkruajnë bëmat Barleti (Barletius), Frangu (Franco), Bardhi (Blancus) dhe jetëshkruesit e tjerë të hershëm të Skënderbeut. Në vitrinat këtu përanash keni disa nga botimet antikuare të këtyre jetëshkruesve: Barletin që shkruan, në botimin princeps: “... me ta ishte Hunyadi i përmendur, i quajtur zakonisht Janko [Iancus vulgo dictus], luftëtar me nam të madh, aq sa edhe vetëm nga emri i tij, siç kemi dëgjuar, turqit janë thyer shpesh” (fl. VIIr); ose Frangun që kujton anekdotën në qarkullim asokohe për Hunyadin: “Aq famë të madhe kishte fituar Vojvoda si komandant i shkëlqyer, sa ndër turqit ishte bërë proverb që, kur nënat donin t’u shtinin frikën fëmijëve që të hiqnin dorë nga ndonjë prapësi, u thoshin vetëm: rri urtë se erdhi Vojvoda!” (fl. 9v) .

Nuk është vendi të zgjatem e të flas për Hunyadin, as për marrëdhëniet e tij me Skënderbeun tonë: për këto flet libri që po promovojmë dhe për librin do të thotë disa fjalë specialisti i epokës skënderbegiane, profesori mik yni z. Kasëm Biçoku. As do të zgjatem për kontributin historiografik të autorit të librit, akademikut Camil Mureşanu: këtë kontribut, si dhe profilin e akademikut tanimë 82-vjeçar, shpresoj që do të na e përshkruajë z. Mureşanu Jr., i cili e ka nderuar ketë ceremoni promovimi me praninë e tij. Më lejoni të kujtoj vetëm se marrëdhëniet e Gjergj Kastriotit me Janko Hynyadin janë, pa pikë dyshimi, më të gjera e më të ndërlikuara nga sa do t’i gjeni në këtë monografi. Për t’i kthjelluar ato do të duhej nisur nga referimet madhore, fjala vjen, të një autori si Fr. Pall, tekstet historiografike të të cilit mbeten për t’u botuar dhe/ose ribotuar.

Për kërshëri të auditorit do të doja të kujtoja se tanimë mbahet e sigurt prania e arbërve/ shqiptarëve në ushtrinë e Hunyadit. Në një letër të tij të njohur, të datës 8 nëntor 1443 drejtuar kontit Ujlaki, në të cilën komandant Hunyadi raporton jo vetëm fitoren e Nishit, por me gjasë edhe një betejë vijuese në të njëjtin rajon, ai pohon shtjellimisht që në kampin e tij kishin ardhur e qenë bashkuar edhe shumë luftëtarë prej “popullsive vendase”: “Ushtria jonë është në gjendje të mirë, ajo pret me padurim luftimin dhe rritet dita më ditë, e zmadhuar prej bullgarësh, boshnjakësh, arbërish dhe serbësh që vijnë të na takojnë me dhurata dhe gëzojnë sa më s’bëhet për ardhjen tonë”. Letra është botuar, mes disa përmbledhjesh të tjetra, në Dokumentet e Hurmuzakit (vëll. II, pj. 1, fq. 687-688).

Duke qenë botimi në shqip i kësaj monografie, së toku me monografinë befasuese të znj. Lucia Nadin Shqiptarët në Venedik - Mërgim dhe integrim 1479-1552, dy botimet e para të kolanës “Intelligenda” që kam marrë përsipër të drejtoj, mund t’ju pohoj se ka qenë për mua kënaqësi e posaçme fillimi me dy tituj si këta. Krejt së afërmi këta tituj do të ndiqen nga të tjerë tituj, përkatësisht monografi dhe autorë, me interes të drejtpërdrejtë për historinë tonë dhe të rajonit në të cilin jetojmë, si Marin Barleti një shkrimtar humanist nga Fr. Pall, Historia e serbëve nga K. Jireček, Zenta dhe dinastia e Balshëve nga G. Gelchic, Kisha dhe sulltanët nga A. Gedeon, Shqipëria mes Venedikut dhe Bizantit nga A. Ducellier, Ngritja e Greqisë moderne nga D. A Zakythinos, Udhëpërshkrimet e Evlija Çelebiut në një përkthim të ri, Kronika e Moresë në një botim divulgativ, Himara dhe papët e Romës nga N. Borgia etj.

Rajoni në të cilin jetojmë – i ashtuquajturi Ballkan – kalon sot një krizë solidariteti: këtë nuk kemi si e mohojmë. Neve na takon të shpresojmë që edhe botime si këto të japin bashkëndihmën e tyre në lënien mbrapa të kësaj krize.

Është rasti në këtë ceremoni të falenderoj: drejtorin e botimeve “55”, mikun Fahri Balliu, që ka pasur besimin të më ofrojë drejtimin e kësaj kolane, si dhe të gjithë ata që tanimë po bashkëpunojnë për realizimin e saj; për mundësimin e përkthimit të monografisë Janko Hunyadi Mbrojtës i Krishterimit një falënderim për mbështetjen i takon Ministrisë së Punëve të Jashtme të Rumanisë, nëpërmes kujdesit vetjak të ambasadori Gjeorgje Micu, i cili tanimë prej kohësh – në gjuhën shqipe – e ka merituar mbiemrin që ka; falenderime gjithashtu përkthyesit të kësaj monografie, kolegut Virgjil Muçi, për përkushtimin në dhënien në shqipe të një teksti jo të lehtë të historiografisë së Mesjetës së vonë ballkanike; dhe, për të mos harruar personazhin kryesor, z. Mureşanu Jr. i lutem t’i transmetojë falenderimet autorit, akademikut Camil Mureşanu, që pati mirësinë dhe besimin të na cedonte të drejtën e përkthimit dhe të botimit në shqipe të kësaj vepre të tij në këtë kolanë.