Ngjarje

Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë dhe e Kosovës, konferencë shkencore në 80-vjetorin e lindjes së Anton Pashkut

17 Maj 2017



Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë dhe Biblioteka Kombëtare e Kosovës “Pjetër Bogdani”, me rastin e 80-vjetorit të lindjes së shkrimtarit Anton Pashku, zhvilluan të mërkurën në Prishtinë, më datë 17 Maj, Konferencën Shkencore dhe Ekspozitën “Anton Pashku – shkrimtar”, me pjesëmarrjen e akademikë, studiues, profesorë, shkrimtarë nga Kosova, Shqipëria dhe Italia. Drejtori i Bibliotekës Kombëtare të Kosovës, z. Fazli Gajraku, në fjalën e tij përshëndetëse e cilësoi Anton Pashkun si “një autor që habit me tekstin dhe vulën e autorësisë për tekstin. Anton Pashku vijon të frymëzojë ata që e lexojnë dhe e shkruajnë letërsinë dhe për kaq vjet e jetojnë të fshehtën e veprës së tij. Konferencat e përbashkëta, si një dimension esencial i dy bibliotekave, synojnë të rikthejnë në kujtesë autorët e tekstet, të një leximi të përqendruar, që i heton e i klasifikon domethëniet e tekstit, duke e bërë të përnjëmendtë rikthimin e kujtesës e të emocionit për autorin”. Z. Gajraku, duke prezantuar katalogun për Anton Pashkun përgatitur nga Biblioteka Kombëtare e Kosovës,vuri në dukje se “është e rëndësishme të nxjerrim veprat nga arkivat dhe t’i ekspozojmë, në mënyrë që lexuesit të shohin materiale të ndryshme, pastaj është e rëndësishme edhe hartimi i bibliografive të teksteve e të autorëve, për të lehtësuar kërkimet studentëve dhe studiuesve”.

“Dje e varrosëm plakën e tash jam i etshëm, gotën me ujë nuk e shoh në komodinë”, kujtoi në fjalën e saj përshëndetëse drejtoresha e Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë, znj. Persida Asllani kur për herë të parë, atëherë gjimnaziste, kishte lexuar në gazetën “Drita” më 1990 tregimin “Kulla” të Anton Pashkut dhe për vite me radhë atë faqe gazete e kishte ruajtur “si diçka të vyer që i vërtetonte sesi mund të shkruhej modernia në gjuhën shqipe”. “Për Pashkun nuk flitej ende në Tiranë, mirëpo pëshpëritej shumë, natyrisht pa e lexuar thuajse askush prej nesh, pastaj u fol më shumë e më fort, por sërish u lexua pak. Ende edhe sot kur flasin, leximet mbi Pashkun mes Prishtinës e Tiranës ndryshojnë shumë mes tyre. Do të doja që ky ndryshim të ishte çështje subjektesh e leximesh individuale, shije personale e jo kolektive. Kjo konferencë do të na ndihmojë ta rrokim veprën e Pashkut ashtu si ajo është, unike e themeltare në letërsinë dhe kulturën tonë kombëtare moderne” theksoi në fjalën e saj. Duke folur për projektet e përbashkëta të dy bibliotekave, drejtoresha e BKSh-së u shpreh se “bibliotekat po marrin gjithnjë e më tepër rolin e një aktori të rëndësishëm në shkëmbimin e dijes dhe informacionit si dhe promovimin e vlerave kulturore. Përmes realizmit të projekteve të përbashkëta të suksesshme, jo vetëm në ruajtjen dhe shkëmbimin e informacionit bibliotekonomik, por edhe të rezultateve më të fundit të punës më të mirë studimore akademike dhe universitare, na bën të mendojmë dhe të punojmë si një bibliotekë kombëtare unike dhe e përbashkët”. Më tej, znj. Asllani vuri në dukje se “realizimi i ekspozitave, konferencave shkencore, bibliografive dhe botimeve të përbashkëta për veprën e De Radës, Kadaresë, Rugovës e Musine Kokalarit dhe së fundmi veprën e çmuar të Anton Pashkut, na shtyjnë jo vetëm në një kremtim dhe përulje me nderim përpara veprës dhe kontributit të tyre, por të kërkojmë me vetëdije një moment të ri dhe cilësor reflektimi, njohjeje të ndërsjellë të autorëve dhe të personaliteteve të jetës shpirtërore të kombit”.

Qasja në këndvështrime të ndryshme në veprën unike të Anton Pashkut, si një nga veprat themeltare të prozës moderne bashkëkohore shqipe, përmes kumtesave të akademikut Sabri Hamiti, Prof. Dr.Persida Asllanit dhe Msc. Brunilda Tahirit, Dr. Anton N. Berisha, Dr. Gazmend Krasniqi, Dr. Erenestina Halili, Dr. Besim Rexhaj, Phdc. Arian Krasniqi, Dr. Albanë Mehmetaj dhe Dr. Agron Gashi, risolli në vëmendje veprën e Anton Pashkut me gjithë dimensionin dhe kompleksitetin e saj. Akademiku Sabri Hamiti, në kumtesën e tij të titulluar “Antoni i fundit” trajtoi dy tekstet e fundit në prozë të krijuara nga shkrimtari Anton Pashku e të botuara në revistën “Jeta e Re” në Prishtinë.“Antoni e shkruan letërsinë si shkrim të jetës ku shfaqet klithja e saj autentike. Më mbështetje në jetë, referenca në kohë, proza e tij është moderne dhe bashkëkohore. Referencat në kohë reale në Kosovë e jashtë saj janë të identifikueshme po ashtu dhe referencat personale të autorit në këtë kohë, fenomene kaq aktuale edhe sot që rinjihen te ne dhe në botë pa mëdyshje në trajtën e përsosur artistike” vërejti Sabri Hamiti, duke theksuar se “Anton Pashku edhe për tash është tregimtari më i madh shqiptar”.

Në vijim të konferencës, Msc. Brunilda Tahiri, e cila së bashku me Prof. Dr. Persida Asllanin sollën trajtesën “Anton Pashku në Shqipëri-një rrugëtim i vështirë drejt leximit”, vuri në dukje se “marrëdhënia e veprës së Anton Pashkut me lexuesin në Shqipëri, duke shqyrtuar ritmet e qarkullimit të vetë veprës dhe shanset e “lexueshmërisë” së saj në dekadat e para të botimit, pasqyrojnë një rrugëtim të vështirë të veprës së Pashkut në Shqipëri”. Në Bibliotekën Kombëtare të Shqipërisë vepra e Anton Pashkut rezulton të ketë hyrë për herë të parë gjatë nëntorit të vitit 1966, njëkohësisht me dy përmbledhjet me tregime: vepra “Tregime”, botuar në 1961 dhe “Nji pjesë e lindjes”, botuar nga “Rilindja”, Prishtinë, më 1965. Më pas fondet e BKSH kanë vijuar të pasurohen me botime të tjera të autorit, duke hyrë mesatarisht një vit mbas botimit si, “Kulla” (1968), “Oh” (1971), “Kjasina” (1973), “Gof” (1976), “Tragjedi moderne” (1982), etj., por gjithmonë duke pasur një ‘status’ të rezervuar. Pas vitit 1990, me rënien e censurës së drejtpërdrejtë në botimet shqiptare dhe në qarkullimin e librit, vepra e Pashkut në Shqipëri nis gradualisht të jetë më e pranishme. “Anton Pashku nuk mund të botohej aq lehtë në Shqipëri, për shkak të modernizmit të tekstit të tij dhe faktit se ishte i etiketuar i tillë qartazi. Nisur nga kjo, shqyrtimi i leximit të shkrimtarit në Shqipëri kërkon vetvetiu një ndarje në dy periudha me principe krejt të ndryshme, para viteve 90-të kur vepra e tij shikohet moderniste negativisht dhe ajo e pas viteve 90-të ku vepra e Pashkut gjykohet moderniste, jo për shkaqe formale por për shkak të vështirësisë në lexim e në interpretim”, theksoi më tej znj. Tahiri. Kjo konferencë u shoqërua me çeljen e ekspozitës “Anton Pashku – shkrimtar”, në të cilën u prezantuan gjurmët e para të krijimtarisë së shkrimtarit në revistat dhe gazetat e kohës, botimet e para të veprave të tij, e tërë krijimtaria e tij, përkthimet si dhe veprat studimore për Anton Pashkun, të cilat janë pjesë e fondit të Bibliotekës Kombëtare të Kosovës “Pjetër Bogdani”. Konferenca shkencore “Anton Pashku – shkrimtar” pritet që në vjeshtë të mbahet edhe në Shqipëri.