Ngjarje

Biblioteka Kombëtare: Ekspozita dhe konferenca shkencore “Libri shqip dhe veprimtaria protestante: 200 vjet rrugëtim kulturor”

27 Tetor 2017



Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë në bashkëpunim me Institutin e Studimeve Shqiptare Protestante (ISSHP), zhvilloi të premten, më datë 27 Tetor, konferencën shkencore me temë “Libri shqip dhe veprimtaria protestante: 200 vjet rrugëtim kulturor”, me pjesëmarrjen e akademikë, gjuhëtarë, studiues, historinë, nga vendi dhe Kosova. Përmes referimeve shkencore të Dr. David Hosaflook, Prof. Dr. Xhevat Lloshit, Dr. Femi Cakollit, Prof. As. Dr. Teuta Toska, Ph.D. John Quanrud, Prof. As. Dr. Konstantinos Giakoumis, etj., u rrokën tema të rëndësishme mbi historinë e librit shqip dhe veprimtarinë protestante, ndihmesën e Shoqërisë Biblike për kulturën shqiptare, ndikimin letrar të lëvizjes protestante, veprimtarinë e figurave të shquara të Rilindjes Kombëtare, etj. Në fjalën e saj, drejtoresha e Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë, Prof. dr. Persida Asllani, u shpreh se “historia e shkrimit shqip është e pandashme nga historia, veprimtaria dhe jeta e bashkësive fetare në hapësirën mbarëshqiptare. Nga dokumentet e hershme të shqipes e deri te konsolidimi i saj si gjuhë e librit shqip, qoftë ai fetar, shekullar e laik, nga dorëshkrimet e botimet precioze të bibliotekave të eruditëve deri te libri në tirazhe masive e shpërndarje të gjerë në popullatë, vijon e natyrshme lidhja e ngushtë mes historisë së kulturës së librit dhe frymës e botëkuptimit që çdo religjion përcillte në gjirin e klerit, të besimtarëve të vet e më gjerë” duke shtuar se “përmes këtij rrugëtimi nxjerrim në dritë një aspekt të rëndësishëm të historisë së kulturës sonë kombëtare, në zemër të së cilës veprojnë e bashkëjetojnë një shumësi besimesh e trajtash besimi”.

Veprimtaria “Libri shqip dhe veprimtaria protestante: 200 vjet rrugëtim kulturor” vjen në kontekstin e një përvjetori botëror siç është shpallja e 95 tezave teologjike të Martin Luterit 500-vjet më parë në Vitenberg (31 tetor, 1517) dhe i lindjes së Reformacionit Protestant në Evropë, duke sjellë ndryshime të fuqishme në kulturën evropiane. Por ajo shënon përmes titullit edhe përvjetorin simbolik të zanafillës së projektit protestant për shqiptarët, pikërisht përmes planeve për të përkthyer për herë të parë Biblën në gjuhën shqipe, në kushtet e mungesës thuajse absolute të librit shqip në përgjithësi, moment historik, siç u shpalos qartë gjatë zhvillimit të konferencës, ekspozitës dhe albumit të botuar në këtë rast. Në fjalën e tij, drejtori i Institutit të Studimeve Shqiptare Protestante, dr. David Hosaflook vuri në dukje “rolin dhe kontributin e jashtëzakonshëm që kanë pasur Shoqëria Biblike për Vendet e Huaja, misionarët si e mirënjohura Katerina Stefanova Cilka, misionarët Fineas dhe Violeta Kenedi, Çarls dhe Keri Erikson, Edvin dhe Dorothi Xhejks, etj.”. Ndërsa gjuhëtari prof. dr. Xhevat Lloshi gjatë referimit të tij nënvizoi se “fjala e shkruar e shndërron kujtesën e një populli në histori dhe kulturën e tij në një traditë të pashlyeshme. Shkrimi ka qenë i pranishëm në trevat shqiptare disa shekuj përpara erës së re dhe u bë shkrim shqip të paktën në shek. XII. Pas kronikave që përmend Skënderbeu, vijnë librat e Marin Barletit (më 1504 dhe 1508) dhe pastaj autorët e vjetër, duke nisur me Gjon Buzukun më 1555. Në shekujt e gjatë të pushtimit osman libri shqip e pati tejet të vështirë të përparonte, prandaj deri në fillim të shek. XIX nuk njiheshin më shumë se disa dhjetëra botime. Atëherë bashkë me frymën evropiane, që ngjalli edhe rilindjen e kombeve ballkanike, u shfaq një shtysë tjetër e fuqishme e kësaj fushe: Shoqëria Biblike Britanike dhe për Vendet e Huaja, e themeluar më 1804 në Londër. Robert Pinkertoni, përfaqësuesi më i rëndësishëm i kësaj shoqërie, erdhi në Vjenë më 1816 dhe ndërmori botimin e të parës Dhiatë të Re të plotë në gjuhën shqipe. Ky ishte takimi i parë vendimtar i shqiptarëve me Lëvizjen Protestante dhe me këtë u hap një epokë e re edhe për librin shqip”.

Gjatë kësaj konference u prezantua botimi special i albumit “Libri shqip dhe veprimtaria protestante: 200 vjet rrugëtim kulturor”, botim i Bibliotekës Kombëtare dhe ISSHP, në kuadër të kolanës së re të konceptuar nga BKSH “Rrugëtime Kulturore: Libri dhe Feja në Shqipëri”. E vetëdijshme për këtë “polifoni” të rrallë e të çmuar të kulturës shqiptare, Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë nisi punën për hartimin dhe botimin e kolanës speciale Rrugëtime Kulturore: Libri dhe Feja në Shqipëri, e konceptuar në pesë vëllime, në të cilat do të shpaloset në mënyrë përzgjedhëse rrugëtimi i pashoq i shkrimit e librit shqip në kontekstet historike të zhvillimit të bashkësive fetare shqiptare. Kjo kolanë do të vijojë të plotësohet me kontributin kulturor e libror katolik, ortodoks, mysliman e bektashi në Shqipëri, përmes evidentimit të pasurisë së koleksioneve të Bibliotekës Kombëtare dhe bashkëpunimit tashmë real e të suksesshëm me studiues të fushës dhe me përfaqësues të bashkësive fetare në vend.

Kjo veprimtari u shoqërua edhe me çeljen e ekspozitës me fonde të çmuara të Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë dhe Institutit të Studimeve Shqiptare Protestante.