Ngjarje

Seminari “Përthyerje Antropologjike”, in memoriam Baronit Franz Nopsca

19 dhjetor 2017



Në Bibliotekën Kombëtare të Shqipërisë, në bashkëpunim me Institutin e Antropologjisë Kulturore dhe Studimit të Artit, në përmbyllje të Konferencës së 5-të Shkencore “Pasiguritë e Etnologjisë Shqiptare”, kushtuar 70-vjetorit të themelimit të sektorit të etnografisë, u zhvillua të martën, më datë 19 dhjetor, seminari i XII “Përthyerje Antropologjike” me temë “In memoriam: Baron Franz Nopsca” me pjesëmarrjen e antropologëve, studiuesve, etnografëve, studentëve si dhe specialistëve të fushës së albano-balkanologjisë në BKSh. Gjatë këtij takimi u shfaq dokumentari “Doda: jeta dhe aventurat e Baronit Franz Nopsca” me regji dhe skenar të Visar Vishkës si dhe u ekspozuan ditarët e albanologut të famshëm hungarez, pjesë e fondit të dorëshkrimeve të rralla të Bibliotekës Kombëtare. Regjisori Vishka, përmes këtij dokumentari, sjell aspekte të panjohura të jetës së albanologut hungarez. Dijetari me kombësi hungareze dhe qytetari austro-hungareze, i cili për pak po bëhej Mbreti i Shqipërisë, i cilësuar nga Vishka si James Bond, Indiana Jones, Lawrence i Arabisë, duket se u frymëzua prej shkrimtarit Karl May. Mes hulumtimeve nëpër bibliotekat dhe arkivat hungareze, italiane apo shqiptare, regjisori Vishka synon të hedhë dritë mbi jetën dhe aventurat e Nopsca-s, së bashku me partnerin dhe sekretarin e tij, Bajazid Elmaz Doda. Politikani, spiuni, ushtaraku Nopcsa ka jetuar në Rumani, Maqedoni dhe Shqipëri, për angazhime diplomatike.

Franz Baron Nopcsa (1877 - 1933) është një prej studiuesve më të spikatur të kohës dhe një nga albanologët më të rëndësishëm. Krijimtaria e tij përmban më shumë se 180 libra dhe artikuj, të botuara vetëm 150, kryesisht nga fushat e paleontologjisë, gjeologjisë, etnografisë dhe albanologjisë. Një vend të veçantë dhe të rëndësishëm zënë botimet për Shqipërinë, rreth 54 botime. Trashëgimia albanologjike iu dha kolegut e tij, albanologut të njohur Norbert Jokl në Vjenë. Mbas vdekjes së Joklit në maj 1942, trashëgimia albanologjike e Nopcsa ruhet në Koleksionin e Dorëshkrimeve të Bibliotekës Kombëtare të Austrisë në Vjenë. Ndërkohë në arkivin e Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë ruhen me kujdes të veçantë gjashtë ditarë në dorëshkrim, si pjesë e rëndësishme e fondit Albano-Balkanologjik. Pesë nga ditarët e tij përmbajnë të dhëna të jashtëzakonshme mbi Shqipërinë dhe etnologjinë shqiptare, për fiset e malësisë së Veriut dhe të drejtat e tyre zakonore, shënime për dialektin geg veriperëndimor në veri të Shkodrës, të shoqëruara edhe me shënime në gjuhën shqipe, si dhe skica dhe vizatime të veshjeve, banesave, etj. Botimet e tij albanologjike nga vitet 1907 deri në 1932 u përqendruan kryesisht në fushat si parahistoria dhe historia e lashtë, etnologjia, gjeografia, historia e re dhe e drejta zakonore shqiptare, kryesisht kanunin.

Ditarët e albanologut hungarez, të cilat mbajnë edhe vulën e bibliotekës “Lumo Skëndo”, tashmë janë digjituar dhe janë pjesë e trashëgimisë botërore dhe koleksioneve të bibliotekës digjitale “Europeana”. Në Bibliotekën Kombëtare gjenden rreth 35 libra dhe artikuj të albanologut të mirënjohur hungarez, ndërkohë që në gjuhën shqipe janë përkthyer e botuar disa nga veprat e tij më të rëndësishme për Shqipërinë si “Udhëtime nëpër Ballkan: kujtime nga jeta e Franc Baron Nopça” (2007); “Shqipëria katolike e Veriut” (2009); “Pikëpamje fetare, doket dhe zakonet e Malcisë së Madhe: me disa veçanti nga krahinat e Zadrimës dhe nga Shkodra” (2012) si dhe vepra e Bajazid Elmaz Dodës “Jeta e fshatarëve shqiptarë në grykën e Rekës së Epërme, Dibra e Madhe (Maqedoni): vepër historike-kulturore” (2015).