Ngjarje

Biblioteka Kombëtare i bashkohet veprimtarive kremtuese në vitin mbarëkombëtar kushtuar Gjergj Kastrioti Skënderbeut

17 Janar 2018



Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë, përmes ekspozimit të thesarit të saj të çmuar të antikuarëve dhe inkunabulave, i bashkohet veprimtarive kremtuese në kujtim të heroit kombëtar, Gjergj Kastrioti Skënderbeu, në 550-vjetorin e vdekjes së tij. Koncepti i ri muzeal Tri ditët e Yllit të Mëngjesit, në kujdesin e posaçëm të kryeministrit Edi Rama, në bashkëpunim me institucionet kulturore në vend, çelur në Pallatin e Kongreseve, vjen si rrugëtim virtual në historinë e Skënderbeut, si një labirint ndërveprues imazhesh dhe artefaktesh autentike, pjesërisht të pashfaqura më parë, që synon të përfshijë vizitorët për të krijuar perceptimin e tyre mbi imazhin e heroit kombëtar.

Biblioteka Kombëtare ekspozon për herë të parë “gurë të çmuar” të historisë, identitetit dhe kulturës së kombit shqiptar, por njëherazi edhe të historisë së shkrimit dhe botimeve shqipe, të shoqëruara edhe me projeksione digjitale, si botimi i rrallë i vitit 1473, “Letra të Papa Piut II. Mbi Kuvendin e Mantovës”. Kjo inkunabul, ndër më të hershmet e autorit, është më e vjetra e koleksionit antikuar të Bibliotekës Kombëtare dhe përmban pesëdhjetë e dy letra të papa Piut II (Enea Silvio Pikolomini, emri i autorit para se të zgjidhej papë), drejtuar disa personaliteteve të kohës dhe princërve të krishterë. Pikërisht ndër letrat e kësaj përmbledhjeje gjenden edhe shënime e konsideratat mbi përfshirjen e Arbërisë në projektin e kryqëzatës kundër turqve osmanë si dhe me qëndresën e Skënderbeut, duke dëshmuar edhe interesimin specifik të Piut II për Skënderbeun dhe Arbërinë. Kjo vepër është pjesë e fondit të BKSH-së falë një prej personaliteteve më të spikatura të kulturës dhe kombit shqiptar Mit’hat Frashëri, i cili ka dhënë një ndihmesë të jashtëzakonshme në pasurimin e saj. Në këtë fond të vyer, nuk mungon një tjetër vepër monumentale e historisë së kombit, botimi i parë i librit të Marin Barletit për jetën dhe bëmat e Skënderbeut, “Historia e jetës dhe e bëmave të Skënderbeut, princ i epiriotëve” [1508-1510], botuar nga botuesi venedikas me origjinë shqiptare, Bernardino Vitali, i cili ka ushtruar veprimtarinë e vet në Romë. Një botim unik, ku pas tabelës së lëndës gjendet një portret-gravurë në dru i Skënderbeut me diçiturën Signor Scanderbego.

Gjithashtu janë ekspozuar edhe vepra të cilat përmbajnë të dhëna të rëndësishme historike dhe kulturore si “Komentar për bëmat e turqve” [1531] i Pal Jovi-t, peshkop i Noçerës. Ky libër që ka mjaft të dhëna mbi pushtimet e para turke në Ballkan dhe në Shqipëri, luftërat e popullit shqiptar me në krye Skënderbeun kundër pushtuesve osmanë, rrethimin e parë dhe të fundit të Krujës, rrethimet dhe rënia e Shkodrës, pushtimin e Durrësit prej turqve osmanë por edhe të dhëna mbi tiparet karakteristike të shqiptarëve si popull. Një tjetër komentar i vyer është edhe ai i Dhimitër Frangut, “Komentar për bëmat e turqve dhe të Gjergj Skënderbeu, princ i Epirit. Përmban jetën dhe fitoret e tij, të arritura me ndihmën e shumë të lartit Zot, me përpjekje dhe trimëri të paçmuar, të denja për t’u kujtuar” [1539], një përkthim italisht i dorëshkrimit latinisht të Frangut. Po kaq interes paraqet edhe botimi “Historia e Gjergj Kastriotit, të mbiquajtur Skënderbe, mbret i Shqipërisë” [1597] nga Jacques de Lavardin, fisnik e zyrtar i familjes mbretërore të Francës, e cila përmban bëmat e ndritura ushtarake dhe fitoret e përmendura ndaj turqve në mbrojtje të krishterimit, e riparë, shtuar dhe vazhduar nga i njëjti autor deri në vdekjen dhe në varrimin e Mehmeti II, sundimtar i turqve. Fisniku francez shkruan historinë e Skënderbeut duke riprodhuar besnikërisht rrëfimin e humanistit shqiptar, Barleti, me disa shkurtime. Në këtë botim është dhënë në përkthim të lirë “Rrethimi i Shkodrës”, duke përmbledhur disa pjesë të tij, sidomos fjalimet.

Një vend të veçantë në këtë ekspozitë zë vepra monumentale “Çeta e profetëve”, përpiluar në italisht dhe në shqip (epirotice) dhe e ndarë në dy pjesë prej Pjetër Bogdani, doktor në filozofi dhe teologji, ish-peshkop i Shkodrës dhe ish-administrator i Tivarit, kryepeshkop i Shkupit dhe administrator i tërë mbretërisë së Serbisë. Vepra në 26 fletë të panumërtuara janë 23 materiale, si: parathënie; mendimet e recensentëve Andrea Bogdani dhe Gjon Klerikati në latinisht dhe të Gjon Bogdanit dhe Nikolla Bratiçit në italisht, të cilat “paraqesin një dukuri të rrallë në ndërmarrjet botuese të kësaj kohe”; vjersha dhe kushtime nga autorë të ndryshëm në shqip, italisht dhe sllavisht. Mes tyre edhe parathëniet e autorit “Të primitë përpara letterarit”, “Avertimenti per leggere correttamente in lingua albanese” dhe “Al Benigno lettore”. Të shpërndara në të dy pjesët e librit gjenden gjithashtu 11 poezi të autorit, përkthime dhe origjinale. Prej tyre vlen të përmendet vjersha shqipe e Lukë Bogdanit, i cili ndër të tjera kujton Skënderbeun dhe përshkruan bukuritë e viseve të Shqipërisë së Veriut.

Krahas tyre qëndrojnë edhe disa nga krijimet më të hershme letrare mbi figurën e heroit kombëtar si “Skënderbeiada” poemë heroike e Margarita Saroki, kushtuar princeshës Xhulia da Este [1623]; një nga veprat më të rëndësishme të Jeronim de Radës “Scanderbeccu i pa- faan” (1872) si dhe romani “I funtmi i Kastriotëvet” i Andon Frashërit (1944). Në këtë libër autori shkruan për ngjarjet që vijuan pas vdekjes së Gjergj Kastriotit, djalin e tij Gjonin dhe kryengritjet në Krujë për të shpëtuar Shqipërinë nga zgjedha turke. Vëmendje i është kushtuar edhe shtypit shqiptar, që në këtë ekspozitë vjen me një nga revista politike, kulturore dhe letrare më të rëndësishme siç është “Albania” (Nr. 1, 1896) botuar fillimisht në Bruksel prej një prej personaliteteve më të rëndësishme të kulturës dhe botës shqiptare, Faik Konica. Kjo revistë ka pasur një rol thelbësor midis të gjitha organeve të tjera të shtypit të Rilindjes kombëtare shqiptare duke publikuar shumë shkrimeve letrare, gjuhësore, historike, folklorike dhe enciklopedike. Krahas inkunabulave dhe antikuarëve pjesë e rëndësishme e fondit të vlerave të rralla të Bibliotekës Kombëtare janë edhe materialet hartografike. E përzgjedhur për këtë ekspozitë është harta e vitit 1560 me autor Giacobo Gastaldo, ku paraqiten tërësisht trojet shqiptare, përfshirë edhe Kosovën me toponimet kryesore të saj si dhe grykëderdhjet e lumenjve.

Ky thesar i çmuar, jo vetëm për Bibliotekën Kombëtare, por për të gjithë kombin dhe kulturën shqiptare, përbën një fond të posaçëm, shumë të rëndësishëm, jo aq për nga numri i vëllimeve se sa nga përmbajtja e tij. Ky fond përmban 2464 vepra të rralla të botuara në shekujt XV-XVIII, përfshirë edhe veprat e para në gjuhën shqipe të Gjon Buzukut, Pjetër Budit, Pjetër Bogdanit, Frang Bardhit dhe të Jul Varibobës si dhe veprat në latinisht të humanistëve shqiptarë Marin Barleti, Marin Beçikemi dhe Dhimitër Frangu. Pjesë e këtij koleksioni janë edhe botimet e Voskopojës që i takojnë shek. XVII-XVIII si dhe 7 inkunabula.

Tri ditët e Yllit të Mëngjesit” shenjon edhe fillesën e veprimtarive kremtuese në 550-vjetorin e vdekjes së heroit kombëtar, Gjergj Kastrioti Skënderbeu, pjesë e rëndësishme e së cilës është edhe Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë.