Ngjarje

Përjashtimi nga Kopshti poetik i realizmit socialist, në seminarin “Përthyerje antropologjike”

23 Shkurt 2018



Në Bibliotekën Kombëtare të Shqipërisë, në bashkëpunim me Institutin e Antropologjisë Kulturore dhe Studimit të Artit, u zhvillua të premten, më datë 23 Shkurt seminari i XIV-të “Përthyerje Antropologjike” me të ftuar studiuesin dhe shkrimtarin Dr. Arian Leka, i cili ndau me të pranishmit tezën qendrore të punës së tij kërkimore me temë “Përjashtimi i florës, faunës dhe fenomeneve meteorologjike nga Kopshti poetik i Realizmit Socialist” si dhe pjesëmarrjen e studiuesve, antropologëve, studentëve, etj. “Kjo tematikë e veçantë është një kontribut që vjen në një kontekst më të gjerë që ka përfshirë kërkimin shkencor sa letrar aq edhe antropologjik gjatë 10 viteve të fundit, për analiza dhe zbërthime pamjesh të ndryshme të fenomenit të realizmit socialist në letërsinë shqipe dhe në artet e tjera, ndër të cilat mund të përmendim edhe qasjet tematologjike siç janë erosi apo vdekja në veprat e realizmit socialist. Aspekti i përjashtimit të florës, faunës dhe fenomeneve meteorologjike nga Kopshti poetik i Realizmit Socialist sjell një këndvështrim të ri dhe interesant”, nënvizoi drejtoresha e BKSh-së, Prof. dr. Persida Asllani. Gjatë prezantimit të punës së tij kërkimore shkencore disa vjeçare, dr. Arian Leka vuri në dukje se “përfytyrimi mbi titullin, megjithëse shumë i qartë, vjen në optikën time si përfytyrimi i Kopshtit të Edenit, ku zakonisht u përjashtuan qeniet humane, të paktën kjo është në dijen tonë. Në këtë tekst kemi pikërisht shpjegimin e këtij Kopshti Edenik, siç premtonte të ishte Realizmi socialit”. I ndalur në tekstet poetike, një pjesë e të cilave u sollën për pjesëmarrësit, dr. Arian Leka theksoi se “periudha kohore e marrë në studim përfshin nga fund-vitet ’50 deri në vitet ’60, ku një vëmendje i është kushtuar edhe vitit 1972, si ‘zona’ e ndërprerjes së lirisë estetike”.Sipas Dr. Lekës, autorët shqiptarë të realizmit socialist vunë në shërbim të metodës krijuese, jo vetëm Kohën, por edhe Hapësirën e Re poetike, peizazhin dhe entitetet e tij - florën dhe faunën poetike. Hapësira e Re poetike/heterotopike nuk mund të ishte natyrë thjesht e pastër, jashtë dobisë dhe qëllimeve dhe për këtë u desh reformimi i mjeteve shprehëse dhe stilistikës, që nuk mund të ishte e njëjtë me atë të paraardhësve letrarë. Një vështrim i tillë do të transformonte tërësisht peizazhin poetik, duke mbitheksuar përmes tij, rëndësinë e simboleve mbi jetën e përditshme dhe komunikimim përmes gjuhës së simboleve. Mes të tjerave, fauna dhe flora u përzgjodhën të luanin rolin e tyre në rikrijimin e identitetit të ri kulturor. Ky seleksionim jo natyror bëri që flora dhe fauna lirike, ekzotike dhe idilike të ndëshkoheshin si sentimentale, romantike dhe jorevolucionare. Vendin e tyre në poezi e zunë flora ceremoniale dhe dekorative, lulëkuqet, trëndelina, pemët me gjelbërim të përjetshëm, si dafinat dhe ullinjtë apo drurë me cilësi të dukshme simbolike, si lisi dhe rrapi, të cilave bashkë me emërtesat e përgjithshme e të pacilësuara, si “lule”, “kurorë”, “buqetë”, iu dha një funksion etik, duke i certifikuar ato si pjesë e gjelbërimit të miratuar zyrtar, shfaqur dhe mbivlerësuar dukshëm në poezinë shqiptare mes viteve 1950-1960. Ajo pjesë e florës që ruante kujtesën kulturore të së kaluarës, si krizantema për shembull, u demonizuan apo dolën nga qarkullimi, si të demode. Peizazhi në poezitë e natyrës apo të dashurisë u pushtua nga lulet që përcillnin imazhet triumfuese të lavdishme dhe që përfaqësonin kulturën optimiste të fitores, ekzaltimit dhe suksesit. E gjitha kjo vuri në dukje nevojën e krijimit të një çelësi simbolik në klasifikim, brenda konceptit të kulturës politike. Lulet, kafshët, përfshi edhe fenomenet atmosferike të motit, të shfaqura në poezinë dhe poemën e asaj periudhe u përfshinë në repertorin politik dhe u bënë pjesë e projektit që krijoi mitin e qytet-shtetit-industrial dhe njëkohësisht kopshtit të lulëzuar socialist. Arian Leka mban gradën shkencore Doktor në Shkencat Albanologjike, me tezën “Realizmi socialist – adventus dhe adventurus mes realizmit dhe i/realizmit” dhe punon aktualisht pranë Akademisë së Studimeve Albanologjike, në Institutin e Gjuhësisë dhe Letërsisë, në Tiranë. Prej vitesh ka mbajtur leksione pranë Fakultetin e dramaturgjisë (UART) si dhe ka qenë i ftuar nga universitete jashtë vendit. Autori i 16 librave letrarë dhe i një monografie (në proces) mbi temën e realizmit socialist në Shqipëri, avangardave letrare dhe modernizmit. Tematika e trajtuar prej tij në artikuj, ese, në prozë letrare dhe poezi lidhet kryesisht me trashëgiminë e socializmit dhe realizmit socialist në arte (letërsi, film, filateli, lëvizje kulturore evropiane). Në vitin 2014, Universitatea Romana de Stiinte si Arte “Gheorghe Cristea”, e nderoi këtë autor me titullin "COMUNICARTS" për kontribute në letërsi dhe kulturë.