Ngjarje

Prezantohet “Letra grues seme të vdekun” i Gjovalin Gjadrit

29 Mars 2018



Në Bibliotekën Kombëtare të Shqipërisë u prezantua të enjten, më datë 29 mars, libri i inxhinier Gjovalin Gjadrit, “Letra grues seme të vdekun”, që tanimë vjen i plotë për publikun përmes përkthimit të filozofit prof. Ardian Ndreca. Prezantimi i këtij botimi u shoqërua me Forumin kushtuar përkthimit të veprës së plotë me pjesëmarrjen e Fatos Baxhakut, Persida Asllanit, Elda Gjanës dhe të ftuar të tjerë si familjarë të z. Gjadri, shkrimtarë, poetë, studiues dhe kritikë letrarë, përkthyes, studentë, etj.. Shkrimi tragjik e intim i inxhinierit të mirënjohur Gjovalin Gjadri është shkruar dhe botuar në Tiranë në gjuhën gjermane në vitin 1943. Në fjalën e saj në drejtoresha e BKSh-së, Prof. Dr. Persida Asllani, duke e cilësuar këtë vepër “si një dukuri e rrallë në kulturën shqiptare të shkrimit dhe të librit” u shpreh se “shkrimi tragjik e intim i inxhinierit të mirënjohur Gjovalin Gjadri u shfaq në botën shpirtërore shqiptare për herë të parë në vitin 1943. Ai erdhi në zemër të Luftës II Botërore me drojë e dhimbje të fisme, i mbrojtur nga një pseudonim letrar, i endur në trajtë epistolare, i shprehur në gjuhë gjermane e sidomos i përfshirë nga një frymë kulture austriake ku spikasin tonalitetet impresioniste cvajgiane. ‘Letra gruas sime të vdekur – Nji nekrologji plot dhimbje’, sqaronte në nëntitull autori pseudonim G. Maranaj, teksa ndërtonte teatrin e jetës e të vdekjes nën dritën e errët të dashurisë së humbur dhe i mbyllte ato me përulësinë e madhështinë e dhimbjes së thellë duke i pohuar kujtimit të gruas së vdekur ‘due me të nderue tue mbajt zi’”.

Lexuesit shqiptarë pritën gjatë për të rrokur në shqip pështjellimet e forta të zemrës dhe mendjes së burrit të vetmuar. Prof. Asllani theksoi se “leximi shqip i Gajdrit nisi të rezonojë në letrat shqipe, si një sprovë e hijshme dhe e fortë e vajit të burrit për gruan e vdekur, vaj i jetës së thyer, vaj i vetmisë së patrajtueshme - në fillim si kujtesë e një teksti të shkruar dikur e në një gjuhë “të palexueshme” e më pas si kërkim i ethshëm i kuptimit të thellë të qenies së dashuruar, deri në vdekje”. Duke cituar për të pranishmit vlerësimin që Ismail Kadare i ka bërë kësaj vepre “pavarësisht nga botimet e munguara të tij ky libër qëndroi në kujtesën e disa brezave të lexuesit shqiptar, si një himni i rrallë për gruan”, prof. Asllani vlerësoi se “përkthimi i plotë i kësaj vepre nga filozofi Ardian Ndreca në këtë botim të ri, na rikthen te muzika e plotë e këtij teksti befasues duke na çelur dyert e shpirtit e të mendjes kah filozofia, ajo e përsiatjeve dhe shestimeve, pra në thelb, kah jeta, kah dashuria e burrit për gruan”.

Filozofi dhe përkthyesi Ardian Ndreca, duke ndarë me të pranishmin përvojën dhe ndjesitë e tij për të sjellë në shqip ‘letrat’ e inxhinier Gjadrit, u shpreh se “ky është një libër i parë me ngjyrat e lentes së vuajtjes. Intensiteti i lartë që përçohet si eksperiencë e jetuar, bën që fjala në këtë libër të kthehet në një ortek, që përfshin gjithçka që i del para duke i dhënë trajtën e vuajtjes. Në të ka një lloj dëshpërimi që nuk mund t’i jepet fund”. Duke i cilësuar ‘letrat’ e Gjovali Gjadrit si “një himn për dashurinë” filozofi dhe përkthyesi Ndreca vuri në dukje se “letrat e Gjovalin Gjadrit janë një kredhje në terrin e vuajtjes, prej nga përhapen degëzime dhe dinamika që e ndërthurin anën intime dhe personale me universalen e fenomenit, me pyetjet e gjithmonshme që lindin prej pranisë së vuajtjes së jetën tonë. Zbulimi më i madh që shënjon ardhja e kësaj vepre është ndërthurja e mendimit filozofik me rrëfimin e sinqertë”. Në vijim të Forumit, gazetari Fatos Baxhaku u shpreh se “këto letra kalojnë përtej dashurisë në kuptim klasik të fjalës”, ndërkohë përkthyesja nga gjuha gjermane dhe bibliografja e Bibliotekës Kombëtare, Dr. Elda Gjana, duke vlerësuar përkthimin e Ardian Ndrecës theksoi se “vepra e Gjovalin Gjadrit ka bërë rrugën e kundërt për te lexuesi, nga gjuha gjermane është letrat për gruan e tij nuk mund të vinin më bukur për lexuesin se në gegnisht, duke e shndërruar atë në një prozë poetike me një forcë të jashtëzakonshme”.

Libri “Letrat e grues seme të vdekun” është shkruar dhe botuar në Tiranë në gjuhën gjermane në vitin 1943 me pseudonimin G. Maranaj. Përkthimi i parë, por jo i plotë i saj, është bërë në vitin 1997 nga shkrimtari Petraq Kolevica.