Ngjarje

Ahengu shkodran në këndvështrim antropologjik, në seminarin “Përthyerje Antropologjike”

25 maj 2018



Në Bibliotekën Kombëtare të Shqipërisë, në bashkëpunim me Institutin e Antropologjisë Kulturore dhe Studimit të Artit, u zhvillua të premten, më datë 25 Maj, seminari i XVI-të “Përthyerje Antropologjike”, duke rikthyer edhe një herë muzikën në trajtesat antropologjike përmes ligjëratës së Dr. Edmir Ballgjati, muzikolog pranë Departamentit të Folklorit në Institutin e Antropologjisë Kulturore dhe Studimit të Arteve me temë “Ahengu shkodran në këndvështrimin antropologjik”, me pjesëmarrjen e studiuesve, muzikologëve, antropologëve, etnografëve, studentëve, etj.

Në fjalën e saj përshëndetëse Prof. Dr. Persida Asllani, drejtoreshë e Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë, kujtoi se “ky takim shënon edhe dyvjetorin e këtij seminari, të themeluar më 27 maj 2016, tashmë është khyer në një hapësirë ndërdisiplinore të shkëmbimit të dijes, të studimeve dhe të të gjithë informacionit që na çon drejt këtij procesi të përthyerjes antropologjike, duke na lejuar të shkëmbejmë dhe të ndërtojmë së bashku një lexim dukurish e pamjesh nga më të larmishmet”. Gjatë këtij seminari, etnomuzikologu Dr. Edmir Ballgjati analizoi fenomenin muzikor të ahengut shkodran por sjellë për të pranishmit në një perspektivë antropologjike, si një proces i studimit të kulturave muzikore urbane. Sipas tij, “ahengu shkodran është një repertor mjaft i veçantë në pikëpamje të organizimit dhe veçorive të veta muzikore. Nuk është rastësi që, në tërësinë e muzikës tradicionale shqiptare, ai është mbase repertori urban më i diskutuar në këndvështrimin muzikologjik. Por krejt e kundërta ka ndodhur me interpretimin e tij në një kontekst më të gjerë kulturor, domethënë, në kuadrin e një këndvështrimi të përgjithshëm antropologjik”. Në këtë trajtesë u parashtrua pikërisht një lexim i tillë i këtij repertori, lexim i cili ndoqi dy linja themelore: ahengun shkodran si fenomen kulturor, që do të thotë, roli, përdorimet dhe funksionet e tij në tërësinë e shoqërisë dhe kulturës ku gjalloi, dhe nga ana tjetër ahengun si objekt studimor, specifikisht, si nocion dhe objekt ligjërimor në kuadrin e studimeve të disiplinës së etnomuzikologjisë dhe veçanërisht në kuadrin e diskutimeve identitare ndër elitat shqiptare. Dr. Ballgjati theksoi se “ndryshe nga çfarë është pretenduar herë pas here, se këngët e ahengut nuk rrodhën drejtpërdrejt nga kontekste historike e sociologjike, argumentohet se ato e pasqyrojnë një kontekst të tillë në shumë nivele, duke filluar me atë më të dukshmin, ekologjinë e këngës, deri në aspekte të tjera më të thella, më pak të dukshme, siç janë ato të gjinisë, pushtetit, botëkuptimit, etj.”. Në këtë kuadër u shqyrtua edhe trajtimi specifik që mori repertori në kuadrin e politikave kulturore të periudhës socialiste, si pjesë e atij procesi që çoi nga ‘ahengu’ tek ‘muzika popullore.’

“Përthyerje antropologjike”, i kthyer tashmë në një traditë të suksesshme, është konceptuar si një seminar i Departamentit të Etnologjisë, Instituti i Antropologjisë Kulturore dhe Studimit të Artit në bashkëpunim me Bibliotekën Kombëtare, në të cilin prezantohen monografi, studimet më të fundit në këtë fushë si dhe shfaqja e filmave antropologjikë, që synojnë të nxisin e ftojnë në diskutim studiues, antropologë, etnografë, studentë, etj.. Filmi i parë antropologjik “Shqiptarët e Rrogamit”, realizuar nga antropologia norvegjeze Berit Backer në bashkëpunim me regjisorin David Wason, në 1991, si një formë për të kujtuar se prej nga vijmë, jo vetëm si 'truall' por edhe si 'kohë e gjendje' njerëzore, çeli ciklin e seminareve permanente antropologjike. Takimet vijuese pasuan me prezantimin e monografive “Nën Shenjën e Modernitetit: Antropologji e proceseve proletarizuese gjatë socializmit shtetëror” (2015) me autor Dr. Olsi Lelaj, që shqyrton proceset klasëformuese në Shqipëri gjatë komunizmit, si dhe studimin më të fundit të Prof. asoc. Dr Nebi Bardhoshi "Antropologjia e kanunit", në të cilën problematizohet debatin teorik në dijet sociale, kryesisht në antropologjinë e së drejtës. Kinematografia mund të jetë medium për analiza sociale dhe antropologjike. Këtë e dëshmon edhe filmi "Para shiut" (1994) i regjisorit maqedonas Milcho Manchevski, prezantuar për publikun shqiptar gjatë takimit të katërt. Muzika zë një vend të rëndësishëm gjatë këtyre seminareve përmes analizimi të fenomenit të muzikës urbane trajtuar nga etnomuzikologia Dr. Mikaela Minga apo muzikës arbëreshe nga prof. Nicola Scaldaferri. Ndërkohë që një hapësirë të veçantë i është kushtuar edhe një fushe të re si ajo e antropologjisë së ushqimit, që u trajtua thellësisht nga Dr. Arsim Canolli në studimin “Kultura buknore e Kosovës: ndryshimet dhe vazhdimësitë”. Tema me shumë interes ishin edhe “Kujtesa në arkivin fotografik të Marubit” me pjesëmarrjen historianit të artit dhe pikturës Dr. Zef Pacit; promovimi i numri special i revistës “Ethnologie française” për Etnologjinë shqiptare me praninë e veçantë të etnologut francez Gilles de Rapper; ndërveprimi i njërzve me mishngrënësit e mëdhenj trajtuar nga Dr. Aleksandër Trajçe; shfaqja e dokumentarit “Doda: jeta dhe aventurat e Baronit Franz Nopsca” me regji dhe skenar të Visar Vishkës; ndërthurja e letërsisë dhe antropologjisë ishte në qendër të trajtesave "The Katër të Tjerët në veprën e Ismail Kadaresë: një studim mbi identitetin kombëtar shqiptar" i studiueses dhe albanologes Prof. Dr. Ke Jing; “Figura emblematike e Musine Kokalarit” nga Prof. Dr. Persida Asllani si dhe “Përjashtimi i florës, faunës dhe fenomeneve meteorologjike nga Kopshti poetik i Realizmit Socialist” nga Dr. Arian Leka.

Prej vitit 2016 seminari “Përthyerje antropologjike” zhvillohet në “Auditorium-in” e Bibliotekës Kombëtare të premten e fundit të çdo muaji.