Ngjarje

Konferenca shkencore dhe promovimi i botimit anastatik DITURIJA (1909-1929) në Bibliotekën Kombëtare

10 Tetor 2018



Në kremtimet e 110-vjetorit të Kongresit të Manastirit, Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë, Fondacion Arsimor Kulturor Humanitar – ALSAR dhe Biblioteka Kombëtare e Kosovës “Pjetër Bogdani” promovuan të mërkurën, më datë 10 Tetor, botimin anastatik të revistës së mirënjohur kulturore e shkencore “DITURIJA (1909-1927)” si dhe Konferencën Shkencore kushtuar kontributit të themeluesit të saj të shquar, me temë “Lumo Skendo dhe themelimi i revistës “Diturija”, me pjesëmarrjen e akademikëve, studiuesve, historianëve, gjuhëtarëve, pedagogëve, përfaqësuesve të trupit diplomatik në Tiranë dhe të ftuarve të tjerë, nga Tirana dhe Prishtina.

Në fjalën e saj përshëndetëse drejtoresha e Bibliotekës Kombëtare, Prof. Dr. Persida Asllani u shpreh se “vetëm pak javë na ndajnë nga 110-vjetori i Kongresit të Manastirit, ngjarja më shpresëdhënëse për botën dhe kulturën shqiptare. Intelektuali i rrallë, Mid’hat Frashëri, që pashmangshëm u zgjodh njëzëri kryetar i tij, po shndërrohet në simbolin e këtij përvjetori” Gjithashtu, duke u ndalur në ‘një nga sprovat më të forta të misionit të tij elitar, themelimin e revistës “Diturija”’, Prof. Dr. Asllani, vuri në dukje se “në thesarin e dijes dhe kulturës që kemi trashëguar përgjatë jetës së Kombit, revista “Diturija” përbën një monument kulture të pashoq, dritën e të cilës ende nuk e kemi shquar plotësisht. Duke risjellë në dy vëllime të hijshme vullnetin e drejtpërdrejtë të themeluesit dhe autorit u japim mundësinë lexuesit të sotëm të bëhen ‘këndonjësit’ e tij të privilegjuar, se i fundmi i Frashëllinjve të mëdhenj ka ende shumë për të na thënë”.

Ndërsa z. Mehdi Gurra, drejtor i ALSAR duke e cilësuar Mid’hat Frashërin “një figurë rrezatuese” u shpreh se “ai ishte një erudit i jashtëzakonshëm, me një aktivetet të gjerë dhe kompleks i dhuroi botës shqiptare një kontribut të pashembullt kulturor. Ky botim anastatik është një ngjarje e rëndësishme për kulturën kombëtare sot. “Diturija” dhe botuesi i saj i rezistuan kohës, me meritat e veçanta që mbartin për kulturën shqiptare, për ta riparë dritën e botimit në 110- vjetorin e Kongresit të Manastirit”. Në vijim të aktivitetit Drejtori i Bibliotekës Kombëtare të Kosovës “Pjetër Bogdani”, z. Fazli Gajraku, nënvizoi se “ky botim është një ngjarje e rëndësishme kulturore, e cila vijon të nxisë bashkëpunime ambicioze studimore, jo vetëm midis dy bibliotekave, por edhe më gjerë. Kjo konferencë shkencore shumë shpejt do të organizohet edhe në Prishtinë”. Konferenca shkencore vijoi më tej me referimet e Prof. Dr. Xhevat Lloshi, Prof. Dr. Luan Malltezi, Prof. Dr. Persida Asllani, Prof.Asc.Dr. Mark Markut dhe drejtorit të Institutit “Lumo Skendo”, z. Uran Butka, ku u rrokën tema, të cilat thellojnë edhe më shumë studimet për këtë personalitet të kulturës shqiptare, por edhe çështjet thelbësore të kulturës e gjuhës shqipe si: çështje gjuhësore në revistën “Diturija” pas Kongresit të Manastirit; sfidat e botimit të “Diturisë”; revista e Lumo Skendos dhe misioni i dijes; “Diturija” në historinë e shtypit dhe shoqërisë shqiptare si dhe botimi i veprës së Mid’hat Frashërit”.

Revista “Diturija” u themelua nga Lumo Skendo (pseudonim letrar i Mid’hat Frashërit) menjëherë mbas përfundimit të Kongresit të Manastirit, kryetar i të cilit u zgjodh njëzëri 110 vjet më parë. Numri i saj i parë doli në Selanik më 1 janar të vitit 1909 dhe qysh në fillim spikati me frymën e thellë kulturore dhe informacionin dituror që do të rrugëtonte së bashku me revistën drejt një enciklopedie të mirëfilltë albanologjike. Pavarësisht mbylljes së saj mbas një viti, Lumo Skendo e vijoi projektin e tij duke e botuar tri vite me radhë në Tiranë 1926-1929 (përveç 3 numrave që botoi në Bukuresht më 1916 që autori i konsideroi të humbur).

Nga përcaktimi “E përkohshme shqip literare dhe diturake” më 1909, revista do të shkojë drejt formulimit “E përkohëshme shqipëtare” (1926) pikërisht sepse thelbi i saj ishte dija mbi kombin, që për themeluesin e saj do të thoshte dashuri e pakushtëzuar për dijen e mbrujtur me dashurinë e pakushtëzuar për atdheun. “Diturija” e Lumo Skëndos shfaq simbiozën e rrallë të nocionit të dijes, diturimit, dhe atij universal të atdheut. Ajo e lidh njeriun individual me tërësinë e entitetit kombëtar, përmes të cilit ai shndërrohet në “njeriun në botë”, në qenien universale.

Revista “Diturija” mbetet shprehja më e plotë e profilit intelektual të Lumo Skendos. Në të ai zhvilloi linja të gjera studimore duke ndërtuar korpus të mirëfilltë albanologjik në çështje të historisë, të udhëpërshkrimeve, të dëshmive, të gjuhësisë shqipe e drejtshkrimit, të bibliografisë etj. Ndër to spikasin cilki “Udhëtarët e huaj në Shqipëri”, rubrikat “Shtim në rradhojtë e Legrandit”, “Duke lexuar një libër”, “Tribuna gramatike dhe gjuhësijë”, biografi të shumta, vëzhgime zakonore, dëshmi historike si dhe shkrime me interes të veçantë mbi historinë e besimeve dhe kultit ndër shqiptarë etj.

Botimi anastatik i saj në prag të 110 –vjetorit të Kongresit të Manastirit sjell në vemendjen tonë faktin se për nga rëndësia e dijes që ajo përcolli “Diturija” është tashmë në një monument kulture, themelet e të cilit u hodhën në vitin e largët 1909 për t’u shndërruar në ngrehinën madhështore të dijes dhe “bujarisë së dijes” gjatë viteve 1926-1929. Bashkë me Albaninë e Konicës dhe me plejadën e simotrave të saj gjatë viteve ‘20-‘40 të shekullit të kaluar (Hylli i Dritës, Zani i naltë, Leka, Shkëndija, Përpjekja shqiptare, Minerva) këto revista përbëjnë një nga entitetet themelore të kulturës së shkruar shqipe.

Ky botim, i organizuar në dy vëllime të hijshme: Vëllimi I: Janar 1909 – Tetor 1927 dhe Vëllimi II: Nëntor 1927 - Dhjetor 1929, vjen si frut i bashkëpunimit të Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë me Fondacionin ALSAR si dhe me Bibliotekën Kombëtare të Kosovës, e cila do të mirëpresë në Prishtinë në javët e ardhshme promovimin dhe konferencën kushtuar “Diturisë” dhe themeluesit të saj Lumo Skendo. Natyra anastatike e tij sjell në të tashmen tonë vullnetin e autorit, botuesit, pse jo edhe shijen, finesat apo trillet e tij njerëzore. Por mbi të gjitha mundëson një lexim tërësor, një rrokje të plotë të të gjithë koleksionit të çmuar të “Diturisë” si për lexuesin e pasionuar ashtu dhe për studiuesin e ardhshëm të një prej personaliteteve dhe të një prej veprave më monumentale të jetës kulturore e shkencore kombëtare.