Ngjarje

Forumi “Nga psikanaliza te arti dhe anasjelltas”, në Bibliotekën Kombëtare

21 Nëntor 2018



Në Sallën Franceze të Leximit në Bibliotekën Kombëtare të Shqipërisë, në bashkëpunim me Rrethin Lakanian shqiptar, u zhvillua të mërkurën pasdite, më datë 21 nëntor, forumi “Nga psikanaiza te arti dhe anasjelltas”, me pjesëmarjen e veçantë të publicistit dhe shkrimtarit Ardian Vehbiu, artistes Matilda Obodashi, psikologë dhe psikanalistë, studentë, artistë dhe krijues shqiptarë, etj. I konceptuar si një takim ku libri i Jacques Lacan, ‘Mësimet e mia’, shërbeu si ‘ngacmim’ për diskutim rreth psikanalizës, gjuhës, përkthimit, vizatimit, zërit, muzikës, poezisë etj. Diskutimi u gërshetuar edhe me trajtimin e një rasti klinik, sjellë përmes bashkëbisedimit të psikologes Ina Islamajt me një banore të Shtëpisë së Mbështetur pranë Spitalit Psikiatrik Vlorë.

Sipas drejtueses së forumit, Jolka Nathanaili Penotet, e cila përmes leximit të pasazheve të veprës së Lacan, “të kalosh fijen në vrimën e gjilpërës, ky është imazhi më i përafërt me atë çfarë i ndodh zakonisht një lexuesi me natyrën e tekstit të Lacan-it, psikanalistit më të rëndësishëm pas Frojdit. Cilësimet si i vështirë, hermetik deri dhe mistik janë variacione të të njëjtit refren, të lidhura me çështjen e gjuhës, e cila e brejti atë gjatë gjithë jetës. Për këto arsye tek libri Mësimet e mia ai i përmbys klishetë apo idetë e përgjithshme të gjuhës si mjet komunikimi dhe sjell një thyerje nga brenda subjektit”.

“Mësimet e mia” të Jacques Lacan është përkthyer në gjuhën shqipe nga publicisti Ardian Vehbiu, i cili gjatë këtij takimi ndau me pjesëmarrësit, ‘vështirësitë’ në përkthimin e këtij teksti. “Ashtu si Lacan sqaron në tekstin e tij ku ‘subjekti pëson një operacion dyzimi, mes rrafshit të pavetëdijshëm dhe atij të vetëdijshëm, njëfarë pengese që vjen me gjuhën’, këtë dyzim ndiej edhe unë tani kur i rikthehem tekstit të përkthyer. Sikur është dikush tjetër që ka folur në këtë përkthim, e jo unë”, u shpreh Vehbiu.

Si prakticien përsiatjet e Lacan-it i kanë rrënjët në analizat që ai u bëri fenomeneve si ankthi, ndjenja e fajit, simptoma, haluçinacionet etj. të cilat deri në atë kohë qëndronin më së shumti të strukura thellë në të pavetëdijshmen e njeriut dhe sa herë ngrinin krye i referoheshin vetëm psikiatrisë. Në këto rrethana ai ndërmerr një operacion revolucionar duke hapur një gropë në zemër të psikiatrisë klasike falë hapjes nëpërmjet gjuhës që ai i bën psikanalizës. Lacan-i hap dyert analizës së fenomeneve psikike duke i trajtuar si krijesa gjuhësore që edhe pse burojnë nga e pavetëdijshmja marrin trajtën e shkronjës. Bëhet fjalë për operacionin sosyrian (njësinë linguistike) të cilën ai e përmbys duke i dhënë përparësi shënjuesit përkundrejt të shënjuarit, pra imazhit akustik të fjalës që i mbivendoset kuptimit të saj. Ky është dhe veprimi i metamorfozës që ndodh gjatë ëndrrës ku vetëm në sajë të rrëfimit, pra kalimit nga trajta figurative (imazhet e ëndrrës) në trajtën e të folurit, mund të kapërcehet censura dhe ëndërruesi mund të zbërthejë gjëegjëzën e së pavetëdijshmes. Kahu i kësaj lëvizjeje shkon nga trajta imagjinare (figurative) tek trajta gjuhësore. Lacani diti të shkëmbejë me bashkëkohësit e tij në disiplina nga më të skajshmet si linguistika, matematika, artet, mjekësia ligjore apo antropologjia duke e ripërtërirë psikanalizën sipas prurjeve të kohës.

Gjatë forumit u diskutua mbi përsiatjet artistike tek disa krijues dhe artistë shqiptarë si variacione të shtysave të brendshme të dëshirës së pavetëdijshme prej rrafshit gjuhësor tek ai artistik (pamor, zanor etj) ose anasjelltas. Takimi vijoi edhe me trajtimin e një rasti klinik, sjellë përmes bashkëbisedimit të Ina Islamajt me një banore të Shtëpisë së Mbështetur pranë Spitalit Psikiatrik Vlorë, mbi veprën e Lacan “Mësimet e mia”.