Ngjarje

Çatitë tradicionale të Gjirokastrës, në seminarin “Përthyerje antropologjike”

23 Nëntor 2018



Në Bibliotekën Kombëtare të Shqipërisë, në bashkëpunim me Institutin e Antropologjisë Kulturore dhe Studimit të Artit (ISKA), ditën e premte, më datë 23 nëntor, u zhvillua seminari “Përthyerje Antropologjike” me pjesëmarrjen e veçantë të studiueses italiane Dr. Federica Pompejano, postdoktorante në teknologji dhe arkitekturë në "Department of Architecture and Design", Universiteti i Genova-s, me temën studimore "Albanian traditional architecture. Traditional timber roofs of Gjirokastër", si dhe pjesëmarrjen e studiuesve, antropologëve, etnografëve, studentëve, etj.

Prof. as. Nebi Bardhoshi, drejtor i Institutit të Antropologjisë Kulturore dhe Studimit të Artit, duke sjellë edhe një herë në vëmendje të pjesëmarrësve tematikat e trajtuara gjatë seminarit, të cilat variojnë nga filmat, muzika, debatet e temat mbi letërsinë e antropologjinë, theksoi se “nuk kemi pasur shumë kontribute rreth kulturës materiale, trashëgimisë kulturore në aspektin material. Arkiva dhe trashëgimia e ISKA-së është shumë e lidhur me studimin e kulturës materiale nga ana etnografike dhe këto arkiva janë shumë të pasura. Puna studimore e Dr. Pompejano është një studim i thelluar në këtë aspekt dhe përbën interes të veçantë në fushën studimore”.

Studimi i dr. Frederica Pompejano vjen si rezultat i një pune të gjatë hulumtuese 5-vjeçare në qytetin e Gjirokastrës, gjatë së cilës ajo studioi dhe analizoi arkitekturën dhe teknikat tradicionale të ndërtimit të kulmit në Shqipëri, duke u ndalur në mënyrë të veçantë në çatitë e shtëpive gjirokastrite. Sipas dr. Pompejano “arkitektura tradicionale e qytetit të Gjirokastrës, në veçanti çatitë, përbëjnë ndoshta një rast unikal, jo vetëm në vendit por ndoshta edhe në Ballkan. Nga hulumtimet e mia ndër vite nuk kam ndeshur në çati të tilla, as në Serbi, Mal të Zi, Maqedoni, apo edhe më gjerë”. Po ashtu, pjesë e studimit të saj ishin edhe aspektet teknologjike të tipologjisë tradicionale të çatisë prej druri dhe kornizave të çatisë. Ajo propozon në studimin e saj një rishikim kritik të kronologjisë së arkitekturës së ndërtimeve të tyre, lidhur ngushtë me të kaluarën historike të vendit dhe me sfidat e kohës së sotme.

Duke sjellë për të pranishmit, edhe përmes imazheve, veçantitë e ndërtimit të tyre, historikut dhe mjeshtërisë së përdorur për artizanëve vendas, ajo theksoi “rëndësinë e jashtëzakonshme që paraqet mbrojtja e kësaj trashëgimie arkitektonike, sfidat që paraqet restaurimi i tyre, proces ky që është i lidhur ngushtë me jetëgjatësinë e tyre”. Më tej dr. Pompejano vuri në dukje se “kjo tipologji arkitekturore është zhvilluar në shekujt 18-19 në Shqipëri. Si ndërtimeve të tilla ato tashmë kanë nevojë për restaurim. Procesi i restaurimit tani është shumë i rëndësishëm për ruajtjen e tyre në formën origjinale. Gjatë hulumtimit të terren kam konstatuar ndërhyrje të gabuara, të cilat nuk e kanë ruajtur tipologjinë arkitektonike. Është e rëndësishme që këto ndërtime të përfshihen në një plan mbrojtjeje”.

Studimet e para shqiptare në fushën e arkitekturës tradicionale janë ndërmarrë gjatë viteve të regjimit komunist, duke e përqendruar vëmendjen në klasifikimin tipologjik të shembujve të arkitekturës tradicionale rurale dhe urbane, duke vënë në dukje karakteristikat e përbashkëta dhe të dallueshme në çdo tip që i përkasin zonave të afërta gjeografike. Dr. Federica Pompejano nënvizoi se “ky studim është vetëm hapi i parë, dhe duhet të vijojë me hulumtime të tjera të shumë elementëve ende të pastudiuara në këtë fushë”. Dr. Pompejano i është atashuar së fundmi Departamentit të Etnologjisë në Institutin e Antropologjisë Kulturore dhe Studimit të Artit në cilësinë e ‘visiting researcher’.