Ngjarje

Ekspozita “Libra të ndaluar në komunizëm” çelet për herë të parë në Bibliotekën Kombëtare

27 Shkurt 2020


 

Për herë të parë Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë, në kuadër të “Muajit të Kujtesës” ,çeli të enjten, më datë 27 shkurt, një ekspozitë të veçantë kushtuar temës së librave të ndaluar për publikun gjatë komunizmit, me pjesëmarrjen e akademikëve, studiuesve, publicistë, botues, shkrimtarë, historianë, dashamirës të librit, etj. Gjatë ceremonisë së çeljes, z. Piro Misha, drejtor i Bibliotekës Kombëtareu shpreh se “është një pjesë e historisë, shumë e rëndësishme për t’u lënë në harresë, jo vetëm për qëndrimin ndaj librit, por për vetë logjikën ku mbështetej ai regjim”. Më tej z. Misha theksoi se “vlera e veçantë e kësaj ekspozite qëndron në faktin se krahas ekspozimit të librave të ndaluar, ajo shoqërohet dhe me një sërë dokumentesh arkivorë lidhur me politikat, udhëzimet, urdhrat lidhur me ndalimin e librave, që u bë e mundur në sajë të bashkëpunimit e mbështetjes së Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivit”.

Ndërkohë, Zv. Ministrja e Kulturës, znj. Meri Kumbe, duke vlerësuar si tejet të rëndësishëm çeljen e kësaj ekspozite, u shpreh se “shpesh herë shkrimtarët janë cilësuar si armiq të popullit e janë censuruar. Kjo ekspozitë si përmbyllëse e Muajit të Kujtesës, gjatë të cilit u zhvilluan një sërë aktivitetesh, vjen si kujtesë e asaj çka ka ndodhur dhe që nuk duhet të përsëritet më kurrë”. Aktivitetin e përshëndeti edhe znj. Vasilika Hysi, Zv.kryetare e Kuvendit të Shqipërisë, e cila vuri theksin në “thellimin e bashkëpunimit midis institucioneve për ndërmarrjen e nismave që do të nxisin zhvillimin e aktiviteteve të tilla të rëndësishme”.

Kjo ekspozitë skicon historikun e censurës në Shqipëri përmes dokumenteve arkivore të urdhëresave mbi ndalimin e qarkullimit të botimeve, fshirjen e emrave të redaktorëve ose përkthyesve, hedhjen e librave për karton, pezullimin dhe ndalimin e botimit tëautorëve tëdënuar nga regjimi i kohës, pastrim të botimeve të elementëve armiq, autorë shqiptarë dhe të huaj, botime brenda Republikës së Shqipërisë por edhe jashtë saj.

Ekspozita hapet me vendimin e Gjykatores Popullore të Tiranës, publikuar në gazetën “Bashkimi” më datë27 mars të vitit 1948, përmes së cilës vendosej heqja nga qarkullimi i librave dhe të përkohshmëve “të dëmshme për shoqërinë”, me të cilën fillon zyrtarisht logjika e censurës që do të bëhet një ndër tiparet dalluese të regjimit, duke ndaluarautorë të tillësi Gjergj Fishta, Mid’hat Frashëri, Kristo Floqi, Hamit Gjylbegaj, Pjetër Gjini, Mehdi Frashëri, Terenc Toci, Ernest Koliqi, Gjon Shllaku, Mitrush Kuteli,Justin Rrota, Tajar Zavalani, Kristo Dako, e shumë të tjerë. Kjo censurë do të vijojë në vitet pasuese me urdhëresat të ndryshme të Ministrisë së Arsimit dhe Kulturës, duke hequr nga qarkullimi veprat të autorëve, redaktorëve ose përkthyesve dhe duke udhëzuar Bibliotekën Kombëtare t’i ruajë ato në Fondet Rezervat, çka solli shënjimin e tyre dhe të skedave me siglat R (Rezervat), Sh. R (Shumë të rezervuar), Ra (Autor i rezervuar) të botimeve të fondit shqip dhe atij të huaj.

Pjesë e Fondit Rezervat të Bibliotekës Kombëtare ishin autorë, përkthyes, redaktorë si Kasëm Trebeshina, Mustafa Gërblleshi, Mitrush Kuteli, Bilal Xhaferi,etj, por edhe vepra të veçanta të autorëve si Petro Marko, DritëroAgolli, Ismail Kadare, Vedat Kokona, Haki Stërmilli, Sabri Godo, Xhevahir Spahiu, Arben Xoxa, Moikom Zeqo, Bashkim Shehu, Fadil Paçrami, Pal Doçit, Eqerem Biba, Kudret Velça, Ruzhdi Mata, etj. Censura nuk përfshinte vetëm fushën e letërsisë dhe krijimtarisë artistike, por edhe vepra studimore si në fushën e ekonomisë, bujqësisë, shëndetësisë, arkeologjisë, politikës, psikologjisë apo pedagogjisë, të lidhura këto me dënimin e autorit ose redaktorit. Vlen për të theksuar se pjesë e fondit të rezervuar kanë qenë edhe një sërë studimesh nga studiues shqiptarë dhe të huaj mbi Shqipërinë, pjesë e Fondit Albanologjik, si : Fulvio Cordignano, Giuseppe Gradilione, Martin Camaj, Namik Resuli, Peter Bartl, Bernard Fischer, Hans Hartl, etj.Fat të ngjashëm pësuan edhe shumë autorë të huaj,veprat e të cilëve u ndaluan të qarkullonin, qoftëedhe pasi ishin përkthyer në gjuhën shqipe, apo dhe në gjuhë të huaja. Një fat të tillë e patën veprat e shkrimtarëve të tillë si Stendal, DanteAligeri, ErnestHeminguej, Lion Fojhtvanger, Xhovani Bokaçio, Erich Maria Remark, Marsel Prust, Albert Kamy, F. M. Dostojevski, Leon Tolstoj, Boris Pastërnak, Miroslav Kërlezha, Fridrih Shiler,John Golsuorth, Lui Aragon,etj.

Në këtë ekspozitë një hapësirë tëveçantë zënë edhe botimet e shtypura në Kosovë nga shtëpia botuese “Rilindja”, të cilat në Bibliotekën Kombëtare shërbeheshin me autorizime të posaçme,ku vlen të përmendim veprat e Anton Pashkut, Ali Prodrimjes, etj.

Ekspozita “Libra të ndaluar në komunizëm” ka ngjallur interesin e madh të publikut dhe sidomos të brezit të ri.