Ngjarje

Dita Botërore e Librit në Bibliotekën Kombëtare

 

Biblioteka Kombëtare festoi Ditën Botërore të Librit për të njëmbëdhjetin vit mbas nismës së saj për këtë festim edhe në Shqipëri prej 2002-shit. Festimi u konceptua me një veprimtari të dyfishtë: promovimin e librit Luani i Epirit: Ali Pasha dhe Suli të autorit Spiro Mela dhe çeljen e ekspozitës Ali pashë Tepelena tek autorët e huaj. Historian dhe dramaturg, Spiro Mela (1882-1966) ishte anëtar i Akademisë së Athinës që më 1935, ndërsa më 1958 u bë kryetar i saj. Është autor, veç shumë veprash të tjera, edhe i monografive mbi një sërë figurash të Revolucionit Grek të 1821-shit.

Znj. Irena Toçi, botuese dhe drejtuese e Institutit të Librit dhe Promocionit “Toena”, falenderoi miqtë dhe të ftuarit me rastin e çeljes së veprimtarisë promovuese, duke përmendur në mënyrë të veçantë përkthyesit, z. Foto Bixhili dhe z. Kristo Pulla, si dhe organizuesit e promovimit të këtij botimi, drejtuesit e Bibliotekës Kombëtare.

Z. Aurel Plasari shprehu vlerësimet për këtë botim të ri, që i shtohet vargut të gjatë të autorëve të huaj, të cilët prej gati dy shekujsh e gjysmë janë joshur nga jeta dhe bëmat e një figure si ajo e Ali pashë Tepelenës. “Pa dyshim një nga figurat historike më interesante të historisë së Shqipërisë, Epirit, Greqisë dhe madje edhe ish-Perandorisë turke”, e cilësoi ai Ali pashë Tepelenën.

“Ali pashë Tepelena, si produkt i ndërkohës së njohur në histori si e ‘anarkisë feudale’, bart pothuajse të gjitha veset dhe njëherësh virtytet që karakterizuan atë ndërkohë, - tha mes të tjerash z. Aurel Plasari. - Mund të pranohet që, i ndikuar nga Revolucioni frëng, Aliu kishte një vizion të përparuar shoqëror. Por vetëm në kuptimin e ndikimit, jo më shumë. Do të mjaftonte të kujtohet që ndër detraktorët e tij më të ashpër ishin pikërisht emra autoritarë frëngj: vetë diplomati dijetar François Pouqueville, që le të themi e urrente Aliun; shkrimtari historian Alexandre Dumas, që në veprën “Histori e krimeve të famshme” i kushtoi aspektit kriminal të Aliut një kapitull pothuajse sa një libër më vete; deri te konvertiti Ibrahim Manzour Effendi, që gjithë pasion i numëroi Aliut vetëm “anët e zeza”. Por mbase edhe vetë Bonaparti, i cili në njërën nga letrat konsullit të tij në oborrin e Aliut e cilësoi këtë si “le brigand de Janina”. Afërmendsh Pashallëku i Janinës nuk ishte Franca e Rousseau-it dhe e Voltaire-it dhe Janina e Aliut nuk ishte Parisi i Dritave. Porse nuk mund të mohohen reformat e tij emancipuese. Reforma politike: me prirjen kryesore jo vetëm shkëputjen e Pashallëkut nga autoriteti sulltanor, por edhe pajisjen e tij me një kushtetutë, për çfarë Aliu vuri në punë dhe specialistë. Reforma fetare: ngulimi për të zhdukur në Pashallëk dallimin mes përkatësive të ndryshme fetare, sidomos duke u hequr “kaurrëve” statusin e të nështruarve, madje duke nxitur martesat mikste, sikurse e “akuzojnë” disa autorë grekë. Reforma arsimore: duke mbedhur rreth vetes intelektualë dhe dijetarë për të nxitur hapjen e shkollave, gjithnjë në gjuhën greke, dhe arsimimin e brezave të rinj. Deri edhe reforma kulturore: ndoshta pak vetë e dinë që ai u bë organizator garash dhe lojërash sportive, shfaqjesh muzikore e teatrore, deri edhe nxitës i kërkimeve arkeologjike”. Folësi vuri në dukeje dhe një varg specifikash stilistike të autorit dhe veprës që u promovua në botimin shqip, duke shprehur sigurinë se këto specifika do ta joshin edhe lexuesin shqiptar për ta lexuar gati si një roman këtë vepër historike.

Z. Moikom Zeqo, duke shprehur vlerësimet për këtë vepër, e klasifikoi në atë gjini të quajtur “histori e letrarizuar”, duke e vendosur autorin në vazhdën e mjeshtërve të mëdhenj të këtij zhanri: André Maurois, Emil Ludwig dhe Stefan Zweig. Për të kjo vepër ku “komunikimi si ligjërim e bën intim subjektin”, bart vlera të paçmueshme për lexuesin shqiptar.

“Ne jemi një vend që ka pasur dilema për Aliun, - tha ai mes të tjerash. - Pavarësisht ekstremeve, nuk mund të mohohet kontributi i tij i jashtëzakonshëm edhe në historinë greke. E parë në rrafshin ballkanas, historia e tij u përket politikisht disa etnive. Në Ballkan shekulli XIX është mbizotëruar nga figura të natyrës napoleonike, si Ali pasha, Mehmet Ali pasha dhe Bushatllinjtë. Fati historik i Aliut është disi i trishtë: do përshkruhet nga dora e një dijetari nën mesataren, konsullit Pouqueville, ngallmuar brenda suazave të rivalitetit anglo-francez. Megjithatë, materialet dokumentare hedhin dritë mbi faktin se Ali pasha ndikoi në mënyrë objektive duke u hapur rrugën shteteve kombëtare”.

Festimin e Ditës Botërore të Librit e përshëndeti Ministri i Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve, z. Visar Zhiti, i cili në fjalën e tij ngriti lart “të dashurit libra dhe festën e tyre”. “Jo rastësisht u zgjodh 23 prilli për të përkujtuar lumturinë që na jep leximi, - kujtoi ai. - Në këtë datë thuhet se vdiqën, më sak arritën pavdekësinë, një De Vega, një Cervantes dhe një Shakespeare. Çastet që i kushtojmë leximit u japin udhë emocioneve, sepse librat janë shpirti i botës dhe vazhdim i njeriut”. Ministri Zhiti premtoi t’u kushtonte më shumë vëmendje bibliotekave në mbarë vendin, si dhe pajisjes së tyre me një sërë librash të karakterit albanologjik.

Më pas veprimtaritë vazhduan në sallën e ekspozitave të Bibliotekës, ku u përurua ekspozita me një numër veprash të çmuara të autorëve anglezë, francezë, grekë dhe gjermanë mbi Ali pashën, përfshi edhe një numër gravurash origjinale mbi të, të përzgjedhura nga Koleksionet e Vlerave të Rralla të BKSh. Pjesëtarë të trupit diplomatik, shkrimtarë, përkthyes, historianë, miq të librit dhe përfaqësues të medias, të pranishëm në veprimtaritë, shfaqën interes të veçantë për to.