Ngjarje

Veprimtari për 150-vjetorin e lindjes së zonjës Edith Durham

 

Në 150-vjetorin e lindjes së zonjës Edith Durham Biblioteka Kombëtare dhe Instituti i Dialogut dhe Komunikimit organizuan më 16 dhjetor një konferencë shkencore të shoqëruar me ekspozitën e veprës së znj. Durham mbledhur dhe ruajtur në koleksionet e BKSh. Morën pjesë Ambasadori i Mbretërisë së Bashkuar në Shqipëri z. Nicholas Cannon, personalitete nga fusha e shkencës dhe kulturës, gazetarë, botues, punonjës të bibliotekave etj.

Konferencën e hapi z. Aurel Plasari, drejtor i Bibliotekës Kombëtare. Ai e cilësoi Edith Durhamin një “zonjë të madhe” me kontribut të jashtëzakonshëm për Shqipërinë dhe shqiptarët. “Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë,- nënvizoi ai,- kryen vetëm një pjesë të detyrimit të saj ndaj studiueses, antropologes dhe mbështetëses së fuqishme të çështjes shqiptare në Europë dhe në botë”. Duke marrë shkas nga vepra e znj. Durham, z. Plasari vuri në dukje rolin e botimeve të udhëtarëve të ndryshëm në shkencat albanologjike; në mënyrë të veçantë ai u ndal në lidhjet njerëzore të zonjës angleze me personalitete të jetës shqiptare të kohës, por edhe me njerëz të thjeshtë, kryesisht të Malësive.

E pranishme në konferencë, znj. Mirela Kumbaro, Ministre e Kulturës, tha se është kënaqësi të flitet për një zonjë të shquar për të cilën ne gati-gati harrojmë që nuk është shqiptare. “Me shpirtin e saj të madh dhe human, me veprimtarinë e pashoqe proshqiptare, ajo e ka merituar titullin Mbretëresha e Malësorëve, siç e thërrisnin banorët e maleve shqiptare,- tha znj. Kumbaro.- Me mendje dhe shpirt ajo i tregoi botës Shqipërinë dhe popullin e saj”.

Studiuesja britanike Elizabeth Gowing, e cila sapo ka botuar në Londër librin “Edith and me: On the trial of an Edwardian traveller in Kosovo”, e konsideroi këtë vepër të saj njëfarë biografie për znj. Durham, pak autobiografi dhe njëlloj udhëpërshkrimi. “Në Angli,- tha znj. Gowing,- shumë pak dinë për znj. Durham. Ndaj është dashur që unë t’ua bëj të njohur atë bashkëkombësve të mi për t’u thënë që ne kemi pasur një grua heroinë që ka kontribuar aq shumë për çështjen shqiptare”. Në kumtesën e saj studiuesja shpjegoi që e ka parë figurën e znj. Durham në pesë plane: si piktore, autore librash, antropologe, humaniste dhe, mbi të gjitha, lobuese shumë e fortë për çështjen shqiptare. Ajo kujtoi edhe se znj. Durham meriton mirënjohje të thellë dhe se është kënaqësi që përvjetori i saj përkujtohet në Shqipëri.

Z. Pirro Misha, drejtor i Institutit të Dialogut dhe të Komunikimit, përkthyes dhe botues i librit “Shqipëria e Epërme: një udhëtim në Shqipërinë e Veriut të vitit 1908” të znj. Durham, foli për figurën e kësaj anglezeje të madhe dhe posaçërisht për këtë libër të saj, i cili, bashkë me librin e Edward Lear-it, mbetet njëra ndër veprat më magjepse për Shqipërinë. Z. Misha theksoi se duke ardhur në Shqipëri dhe Ballkan znj. Durham kishte shpresuar të gjente atje një protoEuropë. Në përpjekjen e saj për t’i njohur anglezët me këtë rajon autorja kishte arritur në pikëpamjen e drejtë sipas së cilës luftërat në Ballkan nuk kishin baza fetare, por nacionale. Ai e konsideroi veprën e znj. Durham një burim të vyer për historianët, antropologët dhe etnografët që merren me Shqipërinë.

Me mjaft interes u ndoq nga të pranishmit kumtesa e z. Robert Wilton diplomat, romancier dhe analist. Ai tha se znj. Durham u prezantoi britanikëve popullin shqiptar dhe se ambasadore më të mirë se ajo nuk mund të kishte për Shqipërinë e asaj kohe. “Për studiuesit e huaj Shqipëria ka qenë një vend misterioz,- tha z. Wilton.- Ndërsa Ballkani ka qenë për Europën një zonë kufitare prej nga kanë ardhur pushtime, por edhe një zonë shkëmbimesh dhe lidhjesh. Udhëtarët britanikë e kanë shfrytëzuar këtë rajon si një frymëzim për të sjellë ndjenja humane dhe fisnike”. Z. Wilton kujtoi se shumë studiues britanikë e krahasuan Shqipërinë me Skocinë duke u nisur nga ngjashmëria e simboleve heraldike, tradita malësore e fisit, fustanella etj. Ai ngriti lart znj. Durham që ia doli të regjistrojë traditën dhe kulturën shqiptare të fillimshekullit të 20-të në mënyrë profesionale dhe sistematike.

Historiani Uran Butka solli disa të dhëna kërshërore për marrëdhëniet e Mit’hat Frashërit me znj. Durham si dhe për letërkëmbimin e tyre. Ai u ndal në dhuratën, një stilograf floriri, që populli i Elbasanit, me nismë të M. Frashërit, i dhuroi znj. Durham kur ajo vizitoi këtë qytet.

Pas konferencës të pranishmit vizituan Ekspozitën me botime të znj. Durham për Shqipërinë dhe Ballkanin, për jehonën e veprimtarisë së saj në libra dhe artikuj të shumtë.